سکته مغزی (Stroke)

سکته مغزی (Stroke)

سکته مغزی (Stroke)

سکته مغزی در طی ۵ الی ۶ سال اخیر به عنوان دومین عامل مرگ و میر در افراد بالای ۶۵ سال شناخته شده است. در ایران روزانه بین ۲۵۰-۳۰۰ نفر دچار سکته مغزی می شوند. البته این آمار شامل افرادی که دچار علائم خفیف شده یا به بیمارستان مراجعه نمی‌کنند نمی‌شود. سکته مغزی شایع‌ترین بیماری ناتوان‌کننده مغز و اعصاب است. حدود ۴۰ درصد مرگ و میر ناشی از سکته مغزی در زنان و ۶۰  درصد در زنان اتفاق می‌افتد. سکته مغزی در افرادی که دارای اضافه وزن هستند، سنین بیشتر از ۵۵ سال، افرادی که سابقه سکته در فامیل دارند، افراد بی تحرک یا کم تحرک و افرادی که سیگار، مواد مخدر و مشروبات الکلی زیاد مصرف می‌کنند بیشتر اتفاق می‌افتد.

اما سکته مغزی چیست؟

سکته مغزی وقتی اتفاق می‌افتد که جریان خون مغز قطع شود یا کاهش یابد، وقتی این اتفاق می‌افتد مغز اکسیژن و غذای کافی دریافت نمی‌کند و در نتیجه باعث مرگ سلول‌های مغزی می‌شود. وقتی سلول‌های مغزی از بین بروند عملکرد اندام‌ها مربوط به آنها محدود می‌شود یا از بین می‌رود. به طور کلی دو نوع سکته مغزی وجود دارد:

  • سکته ایسکمیک: وقتی اتفاق می‌افتد که توده‌های لخته یا چربی باعث انسداد عروق مغزی می‌شوند.
  • سکته هموراژیک: وقتی اتفاق می‌افتد که عروق خونی دچار پارگی یا نشتی شوند. خون نشت کرده باعث فشار بر روی سلول‌ها و آسیب زدن به آنها می‌شود.

اگر جریان خون مغز فقط برای مدت کوتاهی (معمولاً کمتر از ۵ دقیقه) دچار اختلال شود باعث یک حمله ایسکمیک گذرا TIA یا سکته خفیف می‌شود. در حالی که آسیب ناشی از TIA معمولا دائمی نیست، با این‌حال یک علامت هشدار دهنده است که نشان می‌دهد که ممکن است در آینده یک سکته بزرگ‌تر اتفاق بیفتد. کسانی که دچار TIA می‌شوند باید بلافاصله تحت درمان قرار گیرند و برای جلوگیری از وقوع سکته شدیدتر تحت مراقبت دائم باشند و توسط پزشک متخصص بطور مرتب ویزیت شوند. در حدود ۵ درصد افرادی که یک TIA را تجربه کرده‌اند و هیچ درمانی انجام نداده‌اند در طی دو روز آینده یک سکته شدید داشته‌اند و ۱۰ درصد آنان یک سکته شدید را در طول یک ماه بعد و یک سوم آنها در طول یک سال آینده داشته‌اند.

چه عواملی باعث بروز سکته می شود؟

  • بیماری‌های قلبی که می‌توانند باعث ایجاد لخته بشوند.
  • فشار خون بالا که از آن به عنوان قاتل خاموش یاد می‌شود و می‌توانند سبب پارگی عروق مغزی بشود.
  •  سیگار کشیدن
  • دیابت
  •  مصرف الکل
  •  کلسترول بالا که می‌تواند باعث تنگی عروق و کاهش انعطاف‌پذیری دیواره آنها شود.
  • چاقی کسانی که بیشتر از ۹ کیلو یا ۱۰ درصد وزن ایده‌آل خود اضافه وزن دارند ۱۰ بار احتمال ابتلا به دیابت و  ۲-۳ بار احتمال داشتن عروق آسیب دیده و چندین بار بیشتر احتمال ابتلا به سکته مغزی را نسبت به افرادی که اضافه وزن ندارند، دارند.

کنترل وزن، عدم مصرف سیگار و الکل ، کنترل جدی قند خون، مصرف کافی میوه و سبزیجات و اجتناب از مصرف زیاد گوشت و لبنیات در کسانی که  کلسترول بالا دارند، کاهش مصرف نمک و اندازه‌گیری منظم فشار خون در کسانی که به فشار خون بالا مبتلا هستند و ورزش کردن و کنترل وزن می‌توانند تا حد زیادی احتمال ابتلا به سکته مغزی را کم کنند.

بطور کلی مهمترین و موثرترین راه برای پیشگیری از سکته مغزی، داشتن یک الگوی سالم زندگی است.

عوامل مؤثر در ابتلا به سکته مغزی که قابل تغییر نیستند:

  •  سن: ریسک سکته با افزایش سن و به طور مشخص پس از ۵٠ سالگی افزایش می‌یابد.
  •  سابقه سکته در افراد خانواده
  • سابقه سکته قلبی
  • نژاد: ریسک ابتلا در آفریقایی تبارها از دیگر نژادها بیشتر است.
  • جنسیت: در گروه‌های سنی جوان‌تر سکته بیشتر در مردان و در گروه‌های سنی مسن‌تر سکته بیشتر در زنان اتفاق می‌افتد.

علائم اولیه در فردی که سکته کرده چیست؟

  • افتادگی صورت: از بیمار بخواهید که لبخند بزند در صورتی که سکته کرده باشد یک طرف صورت او دچار افتادگی می‌شود.
  • ضعف دست‌ها: اگر بیمار سکته کرده باشد وقتی از او می‌خواهید دست‌هایش را بالا بیاورد، یکی از دست‌هایش پائین می‌افتد.
  • اشکال در صحبت کردن: اگر از فرد بخواهید یک جمله ساده بگوید در صورتیکه سکته کرده باشد، لکنت دارد یا کلمات را نامفهوم ادا می‌کند.

اگر یکی از علائم فوق در فردی دیده شود، بلافاصله باید با اورژانس تماس گرفته شود و فرد به مرکز درمانی مناسب منتقل گردد. هر چه فرد مشکوک به سکته مغزی زودتر تحت درمان قرار بگیرد پیش آگهی بهتری داشته و آسیب کمتری را تجربه می‌کند و احتمال مرگ او کمتر خواهد شد. برای تشخیص و درمان بهتر یک بیمار دچار سکته مغزی او نیاز دارد که در ٣ ساعت اول پس از ظاهر شدن نخستین نشانه ها در بیمارستان تحت مداوا قرار گیرد.

علائم و عوارض سکته مغزی:

  • ضعف یا فلج صورت، اندام فوقانی و اندام تحتانی که معمولا در یک طرف بدن است. صورت ممکن است کج به نظر برسد، اندام‌های ضعیف ممکن است سنگین یا ناتوان باشند.
  •  اشکال در بلع: در موارد شدید ممکن است بیمار توانایی بلع را از دست بدهد، در موارد دیگر ممکن است بیمار در خوردن و نوشیدن مشکل داشته باشد و غذا و آب از دهان او بیرون بریزد.
  • بی حسی و مورمور شدن که ممکن است صورت و دست و پا را معمولا در یک طرف بدن در برگیرد.
  • سر گیجه که حس چرخشی شبیه حس چرخش در چرخ و فلک را ایجاد می‌کند.
  •  فقدان هوشیاری که در موارد شدید ممکن است دائمی باشد و در غیر این صورت هر چند برای لحظات یا دقایقی باشد نباید نادیده گرفته شود.
  • ناتوانی در صحبت کردن که معمولاً در کسانی اتفاق می‌افتد که در سمت چپ مغزشان رخ داده و اندام‌های سمت راست را درگیر کرده باشد. این ناتوانی می‌تواند در گفتن کلمات یا نام اشیا باشد. افراد سکته‌ای ممکن است لکنت یا سنگینی زبان را تجربه کنند. آنها ممکن است ناتوانی کامل در صحبت کردن داشته باشند یا ممکن است کلمات و صداهای نامفهوم تولید کنند همچنین ممکن است آنها از درک آنچه دیگران می‌گویند عاجز باشند.
  •  مشکلات بینایی ناشی از سکته مغزی ممکن است شامل تاریک بینی، فقدان بینایی در یک یا هر دو چشم، دوبینی و یا از دست دادن بخشی از میدان دید باشد.
  •  اختلال در حفظ تعادل که در موارد شدید، بیمار توانایی نشستن و حفظ تعادل خود در حالت نشسته یا ایستاده را ندارد.
  •  ناتوانی یا اختلال در تصمیم گیری، قضاوت و کنترل رفتارهای هیجانی و احساسات.
  • از دست رفتن استقلال فردی و در نتیجه وابسته شدن به اطرافیان.

  • در مجموع سکته مغزی ناتوان‌کننده‌ترین بیماری دستگاه عصبی است و بیمار مبتلا، مجموعه‌ای از مشکلات، اختلالات و ناتوانایی‌ها را پس از سکته مغزی تجربه می‌کند و علاوه بر مشکلات فوق‌الذکر ممکن است از افسردگی، درد و اختلال در کنترل ادرار و مدفوع رنج ببرد.

درمان:

درمان پزشکی سکته مغزی باید در اولین فرصت انجام شود. برای سکته‌های ناشی از لخته خون، از داروهای رقیق کننده خون و گاهی از جراحی و در مورد سکته‌های خونریزی‌دهنده نیز از داروهای کاهنده فشار خون و فشار مغزی و غیره و در مواردی از جراحی استفاده می‌شود.

توانبخشی:

سکته مغزی اتفاقی است که زندگی فیزیکی و روانی بیماران را به صورت موقت یا دائمی تحت تأثیر قرار می‌دهد. درمان و بهبودی موفق پس از سکته مغزی اغلب نتیجه یک برنامه تخصصی بازتوانی و توانبخشی است که شامل فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی، روان‌درمانی و ساخت وسائل کمکی می‌باشد.
موفقیت در توانبخشی به میزان آسیب مغزی، نگرش فرد آسیب دیده، مهارت تیم توانبخشی و همکاری و حمایت خانواده و مراقبین بستگی دارد.
توانبخشی باید در اولین فرصت ممکن که شرایط عمومی بیمار ثبات پیدا می‌کند آغاز شود. در بسیاری از موارد به علت ناتوانی بیمار در جابجایی، توانبخشی با حضور تراپیست در منزل بیمار آغاز می‌شود و به محض اینکه شرایط بیمار و محیط اجازه حضور او را در مرکز درمانی بدهد، بهتر است که بازتوانی در مراکز تخصصی بیماران سکته مغزی ادامه پیدا کند.

هر چند که بهترین نتیجه توانبخشی در طول ۳ الی ۶ ماه اول بدست می‌آید اما باید توانبخشی را برای دوره طولانی‌تر جهت جلوگیری از ناتوانایی‌های بعدی ادامه دارد. ضمن اینکه هیچ بیماری نباید از توانبخشی محروم شود مگر اینکه از لحاظ عمومی بسیار ناتوان باشد یا در نتیجه آسیب‌شناختی توانایی شرکت کردن در یک برنامه توانبخشی را نداشته باشد.
با توجه به اینکه بیمار مبتلا به سکته مغزی ممکن است در انجام کوچک‌ترین فعالیت‌های خود به کمک احتیاج داشته باشد، شرایطروحی و روانی مناسبی را تجربه نخواهد کرد و بهمین دلیل حمایت افراد خانواده نقش مهمی در بهبود فرد دارد. پروسه توانبخشی یک پروسه زمان‌بر است و مستلزم این است که بیمار و اطرافیان برای کسب نتیجه صبور باشند. ضمن اینکه ارتباط و هماهنگی بین اعضای تیم توانبخشی در بهبود هر چه بیشتر بیمار نقش اساسی دارد.

گفتار درمانی: برای کمک به حل اختلالات مربوط به تولید یا درک گفتار. تمرینات اختصاصی، ریلکسیشن، تغییر شیوه ارتباط برقرار کردن، استفاده از ژست‌ها و تن‌های مختلف از جمله تکنیک‌هایی که در گفتار درمانی استفاده می‌شود.
فیزیوتراپی: به عنوان اصلی‌ترین قسمت توانبخشی پس از سکته مغزی شامل بازآموزی حرکات، تمرینات تعادلی و هماهنگی، تمرینات مربوط به جابجایی از حالت خوابیده به نشسته و ایستاده، تمرینات راه رفتن، استفاده از وسایل کمکی …
کار درمانی: برای کمک به بیماران برای ارتقا توانایی‌های خود جهت انجام فعالیت‌های روزمره، از قبیل حمام کردن، آشپزی، لباس پوشیدن، غذا خوردن و نوشتن.
روان درمانی: برای کمک به مسائل روانی از قبیل افسردگی که پس از سکته ممکن است پس از سکته اتفاق بیافتد. به اشتراک گذاشتن تجربیات مشترک و تبادل اطلاعات با دیگر بیماران هم می‌تواند مفید باشد.

******************

مرکز فیزیوتراپی و توانبخشی هروی به بیماران دچار بیماری‌های مغز و نخاع، تروماهای عصبی، سکته مغزی خدمات توانبخشی و بازتوانی ارائه می‌کند. هدف اولیه ما کمک به شما برای ارتقاء کیفیت زندگی از طریق افزایش مهارت‌ها، بدست آوردن حداکثر استقلال فردی و بازیابی اعتماد به نفس است.
به عنوان یک بیمار در کلینیک فیزیوتراپی هروی، شما به خدمات توانبخشی متناسب با سطح بیماری و توانایی‌های خود دسترسی دارید و می توانید اطمینان داشته باشید که آنچه را به عنوان درمان و توانبخشی در زمینه فیزیوتراپی و کار درمانی به آن نیازمندید در اختیار خواهید داشت.

 

 

مقالات علمی فیزیوتراپی هروی

پیج اینستاگرام فیزیوتراپی هروی

پیام بگذارید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.