میدان هروی، خ وفامنش، خ آزادی، پ ۴۶، ط ۵، واحد ۹


  تماس : ۲۲۹۸۱۲۲۴- ۲۲۹۶۷۵۵۵ - ۰۹۹۰۲۵۰۰۸۲۸

همه پست ها توسط کلینیک فیزوتراپی هروی

فتق دیسک(Herniated Disc)

فتق یا بیرون زندگی دیسک کمر یکی از بیماری های شایع و جدی ستون فقرات است که می تواند سبب بروز مشکلات و عوارض زیادی برای فرد شود.فتق دیسک بیشتر در سنین بین 30 تا 50 سال اتفاق می‌افتد و در زنان دو برابر مردان است.

دیسکهای بین مهره ای، بافت های مقاومی هستند که موجب ارتباط استخوانهای مهره به یکدیگر می شوند. آنها قادر هستند که انواع شوک و ضرباتی که به مهره های ستون فقرات وارد می شود را دفع کنند. هر دیسک دارای حلقه خارجی سخت فیبری و یک مرکز ژله مانند می باشد. فتق یا بیرون زدگی دیسک زمانی رخ می‌دهد که بخشی از ماده ژلاتینی نرم داخل دیسک از پارگی موجود در بخش خارجی دیسک بیرون بزند. فتق دیسک عصب‌های مجاور را تحریک می‌کند و باعث درد، بی‌حسی یا ضعف دست یا پا میشود. البته بسیاری از بیماران دچار فتق دیسک با هیچ گونه علائمی روبرو نمی‌شوند. درمان اکثر موارد فتق دیسک نیازی به جراحی ندارد. فتق دیسک در اثر ساییدگی یا آسیب دیدگی‌های منتج از سوانح و تصادفات نیز ایجاد می‌شود. گاهی اوقات به این مشکل، دیسک تضعیف شده و یا پارگی دیسک نیز گفته می شود.

فتق دیسک می تواند در هر قسمتی از ستون فقرات رخ دهد ولی در کمر (ستون فقرات لومبار) به علت اینکه وزن زیادی از بدن را تحمل میکند بیشتر اتفاق می افتد.شیوع فتق دیسک در گردن کمتر از کمر است. علت آن ساختمان خاص مهره های گردنی و قدرت بالای رباطی است که در پشت مهره ها و دیسک ها قرار گرفته و از آنها محافظت میکند.منطقه درد بستگی به بخشی از ستون فقرات دارد که تحت فشار قرار گرفته است.

علل

دردی که به علت فتق دیسک کمر ایجاد می‌شود معمولاً ناگهانی به وجود می‌آید. ولی این درد نتیجه یک روند پیش‌رونده بوده است.فتق دیسک کمر اغلب به علت استهلاک ناشی از افزایش سن به وجود می آید. با افزایش سن، دیسک کمر بخشی از آب خود را از دست می دهد. این حالت باعث می شود که انعطاف پذیری آنها کمتر شده و بیشتر در معرض پاره شدن قرار بگیرند و در چنین شرایطی ممکن است با یک فشار و یا چرخش کوچک نیز با پارگی دیسک مواجه شویم. در افراد جوان تر هم احتمال فتق دیسک شدید وجود دارد با این تفاوت که در جوانتر ها چون دیسک ها آبدارترند احتمال فتق قسمت نرم دیسک بیشتر است ولی در افراد مسن بیشتر قسمت سخت دیسک دچار فتق می شود .

در بسیاری از افراد علت اصلی فتق دیسک کمر ناشناخته است. فشار یا آسیب بیش از حد ممکن است منجر به فتق دیسک شود. گاهی اوقات ممکن است بلند کردن اجسام بزرگ و سنگین توسط عضلات کمر (به جای بلند کردن آنها با استفاده از عضلات ران و پا) باعث فتق دیسک کمر شود. یک علت غیر شایع برای ایجاد فتق دیسک کمر ، آسیب تروماتیک (ضربه خوردن) به دیسک مثل سقوط از ارتفاع یا ضربه به پشت (تصادف با ماشین )می‌باشد. تحقیقات نشان داده است که فتق دیسک میتواند زمینه ارثی و خانوادگی نیز داشته باشد.

علائم

بسته به مکان فتق دیسک و اندازه فتق، علائم تا حد زیادی متفاوت است. ممکن است فتق دیسک کمر هیچ گونه علائمی را از خود نشان ندهد و تنها در عکس های تصویر برداری قابل مشاهده باشد. به همین دلیل صرف اینکه در ام آر آی نشانه ای از فتق دیده شود بدون اینکه بیمار علامتی مرتبط با آن داشته باشد نمیتوان آن را به عنوان یک بیماری در نظر گرفت و باید آن را نادیده گرفت..

اگر فتق دیسک بر روی عصب فشار وارد نکند، ‏ممکن است کمر درد کمی داشته باشید و یا اصلاً دردی را تجربه نکنید. اگر بر روی عصب فشار وارد کند، ممکن است درد، ‏بی حسی یا ضعف در منطقه ای از بدن که عصب به سوی آن حرکت می کند، احساس شود. فتق دیسک بین مهره ها بیشتر در قسمت کمر بروز می کند و به نسبت کمتر در بین مهره های گردنی نیز اتفاق می افتد.

شایع ترین علائم فتق دیسک کمر عبارتند از:

درد پا: اگر فتق دیسک کمر شما در قسمت پایین کمر باشد شما معمولا در باسن، ران و ساق پای خود احساس درد شدید می کنیدو اگر این فتق در مهره های بالایی کمر اتفاق افتاده باشد درد را در جلوی ران و زانوی خود حس میکنید.

بی حسی و سوزن سوزن شدن: فتق دیسک بین مهره ای اغلب باعث بی حسی و سوزن سوزن شدن در بخشی از بدن که اعصاب آن به علت فتق دیسک تحت فشار است، می شود.
ضعف: ممکن است عضلاتی که توسط اعصاب تحت تاثیر قرار گرفته کنترل می شوند، تضعیف شوند. این اتفاق ممکن است باعث شود که بیمار احساس ضعف و ناتوانی در اندام خود داشته باشد، نتواند روی پنجه راه برود و یا حتی قادر به بالا آوردن پنجه پای خود نباشد وتلو تلو بخورد.

درد دیسک کمر معمولا کم کم شروع میشود و در حین نشستن و پاشدن، در شب ها، هنگام سرفه، عطسه و یا خندیدن و یا خم شدن و یا راه رفتن بیش از حد ،درد شدیدتر می شود.

عوامل خطر ساز

عواملی که خطر ابتلا به فتق دیسک بین مهره ای را افزایش می دهند عبارتند از:

اضافه وزن: اضافه وزن منجر به افزایش فشار وارد آمده به دیسک ها می شود.

شغل: افرادی که ساعت های طولانی در وضعیت ثابت نشسته قرار می گیرند مثل راننده ها یا کارمندان بانک و شرکت ها و افراد با مشاغل سخت بدنی بیشتر در معرض ابتلا به فتق دیسک بین مهره ای هستند. بلند کردن، کشیدن، هل دادن، خم وراست شدن و یا چرخیدن های مکرر نیز می تواند این خطر را افزایش دهد.

زمینه ارثی: برخی از افراد استعداد ابتلا به فتق دیسک کمر را از والدینشان به ارث می برند.در این افراد معمولا بصورت ژنتیکی قوس ستون فقرات کمری و گردنی کم است و دیسکها تمایل دارند به عقب فتق پیدا کنند.

سیگار: اعتقاد بر این است که سیگار کشیدن اکسیژن رسانی به دیسک را کاهش می دهد و باعث می‌شود روند تخریب دیسک تسریع گردد. این تخریب باعث می‌شود که دیسک بیشتر در معرض بیرون زدگی قرار گیرد.

با تمام این اوصاف باید توجه داشت که فتق دیسک کمری ممکن است در هر سن، شغل، وزن و هر شرایطی ایجاد گردد.

تشخیص

در اغلب موارد برای تشخیص فتق دیسک کمر تنها معاینات بالینی و سوابق پزشکی برای تشخیص آن کفایت می کند. اما اگر فیزیوتراپیست یا پزشک برای تشخیص وضعیت موجود مشکوک باشد ممکن است آزمون های دیگری را نیز تجویز کند. این آزمون ها می توانند شامل موارد زیر باشند:

اشعه ایکس : اشعه ایکس فتق دیسک را نشان نمی دهد اما برای تشخیص سایر علل احتمالی درد مثل وجود تومور،عفونت، شکستگی و غیره ‏بکار می رود.‏

سی تی اسکن (اسکن توموگرافی کامپیوتری ‏CT‏ ‏): این روش شکل و اندازه کانال نخاعی، محتویات و ساختارهای اطراف آن را ‏نشان می دهد.‏

تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (‏MRI‏): ‏MRI‏ تصاویری از طناب نخاعی، ریشه های عصبی و ‏مناطق اطراف آن به دست می دهد و بهترین راه برای تشخیص آسیب های ستون فقرات است.  با استفاده از MRI میتوان محل و میزان دقیق فتق دیسک ها و اینکه چقدر به بافت های اطراف مخصوصا ریشه های عصبی فشار وارد میکنند تشخیص داد.

نخاع‌ نگاری یا میلوگرام ‏(Myleogram)‏: این روش عبارت است از عکسبرداری با اشعه ایکس از کانال نخاعی پس از ‏تزریق یک ماده حاجب به داخل فضاهای مایع مغزی نخاعی مجاور. از طریق این روش می توان امکان وجود فشار بر روی ‏طناب یا اعصاب نخاعی را که در نتیجه فتق دیسک، اسپور یا زائده استخوانی، تومور ، و غیره رخ داده اند را مشاهده نمود.  البته امروزه از این روش به ندرت استفاده میشود.

الکترومایوگرافی و مطالعات هدایت عصبی (‏EMG / NCS‏) : این تست ها که به نام نوار عصب و عضله هم شناخته می شود جریان الکتریکی را در امتداد ریشه ‏های عصبی، اعصاب محیطی و بافت های عضلانی اندازه گیری می کنند. بر اساس این روش، وجود آسیب عصبی در ‏حال پیشرفت، امکان بهبودی اعصاب از آسیب های گذشته و وجود محل دیگری که تحت فشار عصبی قرا گرفته باشد ‏قابل تشخیص است. در واقع با استفاده از این روش میتوان یافته های دیگر که از طریق معاینه و MRI بدست آمده است را تایید یا رد کرد.‏

درمان

درمان غیر جراحی
درمان اولیه برای فتق دیسک معمولا درمان غیر جراحی است. تمرکز این روشهای درمانی بر تسکین درد است.
درمان غیر جراحی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

استراحت:افزایش استراحت و کاهش فعالیت برای کم کردن فشاری که به مهره ها وارد می شود نقش موثری در کاهش درد دارد. بیمار باید تا زمان بهبودی کامل از انجام فعالیت های سنگین خودداری کند. نشستن به مدت طولانی نیز در این بیماران خوب نبوده و باید کم شود.

بریس:استفاده از بریس یا کمر بندهای طبی با تجویز متخصص می تواند به کاهش درد و محدودیت حرکات کمر کمک کند. البته استفاده از بریس و کرست های کمری در دراز مدت توصیه نمی شود چون می تواند باعث ضعف عضلات و در نتیجه مزمن شدن کمردرد شود.

داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی(NSAIDs):داروهایی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن می تواند درد را کاهش دهد.

فیزیوتراپی: فیزیو تراپی معمولا نقش مهمی را در بهبود فتق دیسک کمر بازی می کند. روش های فیزیو تراپی نه تنها موجب تسکین سریع درد می شوند، بلکه با استفاده از درمانهای دستی و تمرینات مخصوص و آموزشهای لازم به بیمار در انجام حرکات روزمره میتوانن باعث جلوگیری از عود مجدد بیماری شوند. درمانهای فیزیوتراپی ممکن است شامل موارد زیر باشند:

  • گرما یا سرما درمانی:هر کدام از این روش های درمانی، مزایای خاص خود را دارند و فیزیوتراپیست شما ممکن است برای گرفتن بهترین نتایج، به صورت متناوب از هر کدام از این روش ها استفاده کند. گرما درمانی باعث افزایش جریان خون در بدن می شود. افزایش جریان خون به بهبود نواحی آسیب دیده با تامین اکسیژن و مواد غذایی اضافی کمک موثر می نماید. این جریان همچنین می تواند مواد زاید شیمیایی ناشی از اسپاسم عضلات را از محل خارج نماید.در مقابل سرما درمانی باعث کاهش جریان خون در بدن می شود. انجام این کار می تواند باعث کاهش التهاب، اسپاسم عضلات و درد شود.
  • ماساز عمیق بافت: ماساز عمیقبافتبرای آزاد سازی گرفتگی و اسپاسم عضلات به کار می رود. این روش درمان غیر فعال فیزیوتراپی نقش موثری در درمان دیسک کمر دارد.
  • اولتراسوند: تکنولوژی اولتراسوند امواج صوتی با فرکانس بالا را به ناحیه‌های خاصی از بدن منتقل می‌کند. امواج صوتی ارتعاش عمیقی را در بافت ایجاد می‌کند و این ارتعاش گرمای خفیفی را تولید می‌کند که جریان خون، اکسیژن‌رسانی و جریان مواد مغذی را در ناحیه درمان افزایش می‌دهد و به خارج شدن پسماندهای سلولی کمک می‌کند. این روش عموماً برای آرام شدن بیمار، کاهش التهاب و تسکین درد فتق دیسک موثر است.
  • تحریک الکتریکی عصب از روی پوست(TENS) : دستگاه تحریک الکتریکی عصب از روی پوست(الکتروتراپی) از الکتریسیته به منظور تحریک عضلات استفاده می کند. این روش درمانی اسپاسم عضله را کاهش می دهد. همچنین باعث آزاد سازی آندروفین به عنوان یک مسکن طبیعی درد در بدن می شود.
  • سوزن خشک (dry needling):استفاده از سوزن خشک از طریق آزاد سازی اندورفین‌ ها در سیستم عصبی مرکزی به همراه افزایش جریان خون و اکسیژن رسانی در منطقه تحت درمان موجب کاهش درد و التهاب می شود و نیز با از بین بردن نقاط ماشه ای در عضلات باعث از بین رفتن درد و اسپاسم عضلانی می گردد.
  • درمان دستی: درمان دستی ستون فقرات روشی است که در آن متخصص فیزیوتراپی با استفاده از تکنیک های دستی به مفصل ستون فقرات فشار وارد می‌کند و باعث قرار گرفتن صحیح مهره ها نسبت به هم و به زبان عامیانه جا افتادن مهره ها میشود و در نتیجه دردتسکین و عملکرد بهبود می یابد. این شیوه درمان را می‌توان با دست یا وسایل مخصوص انجام داد.
  • شاک ویو تراپی:امواج شاک ویو سبب افزایش جریان خون در قسمت های آسیب دیده، تحریک بازسازی سلول ها، عروق و تسریع بهبودی و تسکین درد می شود.شاک ویو تراپی به نسبت سایر روش های درمانی متداول اثرات درمانی بهتری داشته و نتایج درمانی آن ماندگارتر است.
  • لیزر درمانی:درمان فتق دیسک با لیزر پرتوان ، مدرنترین درمان دیسک در جهان است. در این روش منبع نور باعث نفوذ انرژی نور به عمق بافت شده و افزایش جریان خون و تحریک بافت های آسیب دیده را سبب می شود.بنابراین عملکرد سلول های بدن به حالت طبیعی باز می گردد. لیزردرمانی  برای درمان بدون جراحی دیسک کمر  چه مزمن و چه خفیف کاربرد موثری دارد.
  • ورزش و تمرینات اصلاحی: تمرین‌های کششی و تقویتی تحت نظر فیزیوتراپیست کمک زیادی به تسکین درد خواهد کرد. این ورزش ها به رهایی از درد ناشی از فتق دیسک کمک می کنن و به جلوگیری از عود مجدد بیماری کمک میکنند.لازم به ذکر است که بیمار باید ورزش را در مرحله کاهش درد شروع کند.ورزش در زمان درد باعث تشدید علائم دیسک کمر خواهدشد.در زیر تصاویر برخی از این تمرینات آورده شده است. از انجام تمرینات بدون مشورت با فیزیوتراپیست باید خودداری کرد. زیرا ممکن است تمرینی که برای یک بیمار مفید است برای بیمار دیگر آسیب زننده باشد. نوع تمرینات و زمان و تعداد آنها را فیزیوتراپیست با توجه به شرایط بیمار تعیین میکند.

 

تزریق استروئید : تزریق استروئید در فضای اپیدورال (ESIs) درمانی پرطرفدار برای انواع کمردرد و فتق دیسک است و زمانی تجویز می شود که درمان فیزیوتراپی برای بیمار کاملا موفقیت آمیز نبوده باشد. هدف از این تزریق کاهش درد است و گاهی اوقات تزریق به تنهایی ناراحتی بیمار را تسکین می‌دهد. البته تزریق استروئید معمولاً بخشی از برنامه جامع توانبخشی است.

تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP): دیسک کمر و درمان آن با پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) درمانی ایمن، موثر و کاملاً طبیعی برای التیام مفاصل آسیب دیده است. در ابتدا مقدار کمی از خون بیمار گرفته می‌شود و در سانتریفیوژ چرخانده می‌شود تا پلاکت‌ها تغلیظ شود، سپس پلاکت در ناحیه آسیب دیده تزریق می‌شود. مطالعات گسترده وپژوهش‌های پزشکی نشان‌دهنده مزایای شاخص PRP برای بیمارانی است که از درد فتق دیسک رنج می‌برند.

اوزون تراپی:پزشکان از اوزون برای درمان بیماری‌های مختلف استفاده می‌کنند. گاهی اوقات جراحی واقعاً دلیل اصلی فتق دیسک کمر را رفع نمی‌کند و در واقع به اصلاح زیست مکانیک ستون فقرات می‌پردازد. اوزون یا روش( Discosan) رویکرد جدیدی برای درمان دیسک کمر است که هم جنبه زیستی و هم جنبه زیست پزشکی پاتولوژی را برطرف می‌کند.در این روش مخلوطی از اوزون و اکسیژن اطراف ناحیه دیسک تزریق می‌شود. در ابتدای دوره درمان باید هر هفته دو جلسه اوزون تراپی به مدت یک تا دو ماه انجام شود. اوزون تراپی عوارض خاصی ندارد و بیمار پس از انجام آن به استراحت نیازی ندارد اما در میزان تاثیر آن در بهبودی بیمار تردید وجود دارد.

درمان جراحی

در صورتی که آسیب دیسک کمر بحدی شدید باشد که با سایر درمان ها قابل کنترل و بهبودی نباشد جراحی به عنوان آخرین راه انجام می گیرد. روش جراحی بسته به شرایط بیمار انتخاب می شود.در صورت تایید عمل ‏جراحی توسط پزشک، سن بیمار، سلامت کلی و مسائل دیگر مورد توجه قرار می گیرند.

مزایای عمل جراحی همیشه باید به دقت در برابر خطرات آن مورد بررسی قرار گیرد. اگر چه درصد زیادی از بیماران مبتلا به ‏فتق دیسک خبر از تسکین قابل توجه درد پس از عمل جراحی می دهند، اما هیچ تضمینی وجود ندارد که این عمل به همه ‏ی افراد کمک کند.‏ بیمار ممکن است تحت شرایط زیر واجد شرایط عمل جراحی ستون فقرات باشد:

  • درد ساق پا و کمر فعالیت عادی بیمار را محدود کرده یا باعث اختلال در کیفیت زندگی وی گردد و با درمانهای غیر جراحی قابل کنترل نباشد
  • بیمار نقض عصبی پیشرونده ای را تجربه کند، مانند ضعف پا یا بی حسی
  • فقدان عملکرد طبیعی روده و مثانه
  • مشکل در ایستادن و یا راه رفتن
  • بی اثر بودن درمان داروئی و فیزیکی
  • بیمار وضعیت سلامت خوب و معقولی داشته باشد

انواع مختلفی از جراحی کمر و گردن وجود دارد که می‌توان بر اساس بیمار نسبت به انجام آنها اقدام کرد. این عمل‌ها عبارتند از:

  • دیسکتومی : برداشتن دیسک از طریق جراحی یا خارج کردن نسبی دیسک بین مهره ای.
  • لامینکتومی : برداشتن قوس استخوانی و یا لامینای یک مهره از طریق جراحی برای باز کردن فضای اطراف عصبی که تحت فشار است
  • لامینوتومی : ایجاد برش نازکی بر لامینا بمنظور کاهش فشار بر اعصاب نخاعی
  • فیوژن ستون فقرات : روشی که طی آن استخوان بر روی ستون فقرات پیوند زده می شود و اتصال سفت و محکمی بین ‏دو یا چند مهره ایجاد می شود. در این روش ابزارهایی مانند پیچ ‏‎‎و میله برای حفظ بیشتر این فیوژن یا هم جوشی مورد ‏استفاده قرار می گیرد.‏

توانبخشی

بهبودی از عمل جراحی دیسک کمر فرایندی است که به تحمل زیادی نیاز دارد. مدت زمان این دوره به چندین عامل بستگی دارد که عبارتند از: شدت مشکلی که برای رفع آن عمل جراحی انجام شده، سن بیمار و کیفیت مراقبت و دیگر عوامل. مهار درد اولین گام مهمی است که به بیمار اجازه می دهد تا توان خود را دوباره به دست آورد چرا که اگر بیمار درد زیادی داشته باشد بسیار دشوار است که بتوان برنامه توانبخشی را تکمیل کرد. برخی بیماران ممکن است به تشخیص پزشک جراح بعد از جراحی به متخصص فیزیوتراپی ارجاع داده شوند.فیزیوتراپیست با در نظر گرفتن نوع جراحی خاص انجام شده، نوع بدن و شرایط و عارضه های بافتی برنامه تمرینی ویژه ای را برای فرد تدوین میکند. تمرینات بدنی شاید مهم ترین بخش فرایند بهبودی باشد. نوع تمرینات پیشنهادی، تمریناتی هستند که هدف آنها تقویت ساختارهای اطراف ناحیه ای است که بر روی آن عمل جراحی صورت گرفته است. بیماران معمولاً سلامتی کامل خود را ظرف 2 تا 6 هفته به دست می آورند. برای کاهش خطر ابتلا به فتق تکراری، ممکن است بیمار از خم شدن، بلند شدن و چرخاندن تنه چند هفته اول بعد از عمل منع شود. هنگام ‏بازگشت تدریجی به فعالیت های عادی زندگی، انتظار رنج و احساس درد وجود دارد، اما درد یک سیگنال هشدار دهنده ‏محسوب می شود و به این معناست که باید سرعت و شدت فعالیت خود را کاهش دهید.‏

پیشگیری

برای پیشگیری از فتق دیسک بین مهره ها موارد زیر را انجام دهید:

ورزش کنید: تقویت عضلات به ثبات و حمایت از ستون فقرات کمک می کند.

در وضعیت های صحیح بدنی قرار بگیرید : (برای نشستن، ایستادن و دراز کشیدن) وضعیت های صحیح فشار را بر روی ستون فقرات کم می کنند. حتما به یاد داشته باشید که حالت نشستن خود را تصحیح کنید و در هنگام بلند کردن اجسام از ران ها و پاهای خود کمک بگیرید نه کمرتان.

حفظ تناسب وزن: اضافه وزن باعث افزایش فشار بر ستون فقرات و افزایش احتمال ابتلا به فتق دیسک کمر می شود.

 

بیشتر بخوانید

سندرم خروجی قفسه سینه (Thoracic Outlet Syndrome)

سندرم خروجی توراکس یک اصطلاح است که برای شرایط مختلف استفاده می شود.این سندروم زمانی رخ می دهد که اعصاب و یا عروق خونی در خروجی قفسه سینه فشرده یا تحریک شوند.مجرای خروجی قفسه سینه (Thoracic Outlet) فضائی است که بین استخوان ترقوه و اولین دنده قرار گرفته است.اهمیت این فضا در اینست که عروق و اعصاب مهمی از آن عبور میکنند.اعصاب مهمی که از دو طرف مهره های گردنی خارج میشوند به هم میپیوندند و ایجاد یک شبکه میکنند که به آن شبکه بازویی Brachial plexus میگویند.این فضا به علل مختلفی میتواند تنگ شود. تنگ شدن آن معمولا یک طرفه است ولی میتواند دو طرفه هم باشد. بدنبال تنگ شدن این فضا اعصاب شبکه بازوییBrachial Plexus تحت فشار قرار میگیرند و فشار به این اعصاب، علائمی را برای بیمار ایجاد میکند که در مجموع به عنوان سندرم خروجی قفسه سینه شناخته می شوند.سندرم خروجی قفسه سینه بیشتر در سنین ۵۰-۲۰ سالگی دیده میشود و در زنان شایع تر است.

علل

گاهی اوقات یک اختلال مادرزادی از زمان تولد می تواند سندرم خروجی قفسه سینه را ایجاد کند، اما بیشتر احتمال دارد که پس از یک حادثه یا وضعیت بدنی و سبک زندگی بوجود آید. علت این فشردگی متعدد است و میتواند شامل موارد زیر باشد:

  • وضعیت بدنی نامناسب و عضلات ضعیف:این موارد عامل اصلی این سندرم هستند. وضعیت های ثابت مثلا در کارگران خطوط تولید ، کارمندان بانک یا بیمه ، دانشجویان و … می تواند باعث افتادگی شانه ها و متمایل شدن سر به جلو شود . همچنین حمل وزنه های سنگین مانند چمدان ، کیف مدرسه و … می تواند از دیگر عوامل افتادگی شانه ها و ایجاد علائم بیماری باشد . شانه های آویزان موجب تنگ تر شدن این فضا میشود.
  • دنده گردنی (Cervical rib): شایعترین علل ایجاد سندروم خروجی قفسه سینه است. دنده گردنی در واقع یک زائده استخوانی در کنار زائده عرضی مهره هفتم گردنی است که معمولا وجود ندارد ولی بودن آن در بعضی افراد موجب فشار بر روی اعصاب و عروقی میشود که از بین آن و استخوان ترقوه عبور میکنند. البته اینطور نیست که هر کسی که دنده گردنی دارد این مشکلات را هم داشته باشد. از هر ده نفری که دنده گردنی دارند فقط یک نفر به سندروم خروجی قفسه سینه مبتلا میشود.
  • حرکات تکراری بازوها در سطحی بالاتر از سر:در بعضی شغل ها (مثلا در کارگران ساختمانی گچ کار و رنگ کار ، معلمین ، اساتید دانشگاه  و … ) یا ورزش ها (مانند شنا،پرتاب نیزه یا دیسک و …) دست زیاد به بالای سر میرود. در این افراد هم اعصاب و عروق در فضای خروجی قفسه سینه به بافت های اطراف فشرده شده و علائم سندرم خروجی قفسه سینه را ایجاد میکنند.
  • سندرم ویپلش (Whiplash syndrome) : آسیب های بافت نرم اطراف ستون فقرات گردنی همانند عضلات، تاندون ها و لیگامان ها ناشی از حرکت ناگهانی سر و گردن به جلو و عقب که در تصادفات اتومبیل شایع است یکی از عوامل بوجود آورنده سندروم خروجی قفسه سینه است.
  • شکستگی استخوان ترقوه: شکستگی استخوان ترقوه ممکن است باعث تغییر اندازه مدخل قفسه سینه گردد.
  • ترومای ناشی از تصادف: گاهی اوقات تصادف اتومبیل موجب خونریزی در این فضا شده و آنرا تنگ میکند.
  • هایپرتروفی عضلات (افزایش حجم عضلات): در بعضی افراد مانند بدنسازان  یا وزنه برداران عضلات اسکالن که نزدیک این فضا هستند بزرگ میشوند و یا بعضی بطور مادرزادی عضلات بیشتری در این ناحیه دارند یا عضلاتی که در این ناحیه دارند تغییر شکل میدهند به نحوی که میتواند به اعصاب و عروق این ناحیه فشار وارد کند.
  • افزایش وزن: با افزایش توده عضلانی اضافی، چربی اضافی در گردن ممکن است عصب ها یا عروق سابکلاوین (عروق زیرترقوه ای)را فشرده کند.
  • تومور در گردن: در موارد نادر، تومور ممکن است علت فشرده سازی باشد.
  • بارداری
  • سایر مشکلات پزشکی:اختلالات هورمونی در تیروئید یا در سطح استروژن بدن و یا روماتیسم یا تغییر در انحنای ستون مهره بصورت کیفوز یا اسکولیوز میتواند زمینه بروز این بیماری را مهیا کند.

علائم
علائم بسته به اینکه کدام عصب یا عروق خونی فشرده شده است متفاوت است. علائم فشرده شدن عصب بسیار شایع تر از علائم فشرده شدن عروق خونی است. علائم در ۹۰ درصد موارد به علت فشار به شبکه عصبی بازویی و در ده درصد به علت فشار به عروق ساب کلاوین ناحیه است. بر حسب اینکه چه عصبی از شبکه بازویی تحت فشار قرار گیرد علائم حسی و حرکتی در مسیر فعالیت آن عصب ظاهر میشود.

علائم عصبی:

  • اختلالات حسی در ناحیه داخلی ساعد و ناحیه پالمار (خواب رفتن ، سوزن سوزن شدن)  
  • ضعف عضلانی و آتروفی عضلات خم کننده دراز انگشتان و عضلات ریز کف دست (عضلات اینترنسیک)
  • بروز مشکل در حرکات ظریف دست
  • گرفتگی عضلات ناحیه داخلی ساعد (خم کننده دراز انگشتان)
  • درد بازو و دست
  • گزگز و بی حسی در ناحیه شانه ، گردن ، بازو و دست

  علائم عروقی:

  • التهاب یا ورم کردن بازو  یادست
  • کبودی و آبی شدن دست
  • احساس سنگینی در بازو یا دست
  • وجود گره ضربان دار بالای استخوان ترقوه
  • درد عمیق و آزار دهنده (شبیه درد دندان) در ناحیه گردن و شانه که در شبها شدیدتر می شودو میتواند بیمار را از خواب بیدار کند.
  • خستگی سریع بازو ها و دست ها
  •  برجسته شدن رگهای سطحی دست

تشخیص

تشخیص این بیماری می تواند پیچیده تر از تشخیص سایر بیماریهای شایع اطراف شانه باشد زیرا ممکن است علائم زیادی برای توضیح وجود داشته باشد.پزشک ابتدا سعی میکند با صحبت کردن و معاینه بیمار علت مشکلات را بیابد. یکی از معاینات اینست که اندام فوقانی بیمار را در وضعیت های خاصی قرار میدهد بطوریکه به عروق و اعصاب خروجی قفسه سینه فشار بیشتری وارد شود. اگر در این حال علائم بیمار ظاهر شدند یا شدیدتر شدند پزشک به این بیماری شک میکند.

تست ها

تست استرس دست بالای سر(EAST):بیمار  درحالت ایستاده بازوهایش را مطابق شکل بالا نگه می دارد به گونه ای که آرنجها کمی عقبتر از سطح سرباشند . ازبیمار خواسته می شود دستانش را به مدت سه دقیقه باز و بسته کند . ایجاد درد ، سنگینی ، احساس ضعف بازوها ، بی حسی و سوزن سوزن شدن در دستان نشانه مثبت بودن این تست کلینیکی است.اگرچه این تست جهت تشخیص سندرم خروجی توراکس کمک کننده هست، ولی به دلیل مثبت شدن این تست در بعضی از افراد غیر علامت دار، قابل اعتماد نیست.

تست های تصویربرداری: برای بهتر دیدن و ارزیابی استخوان ها، عضلات، تاندون ها و رگ های خونی، پزشک ممکن است تست های تصویربرداری درخواست کند. تست های تصویربرداری ممکن است شامل اشعه ایکس، سی تی اسکن (CTS)وام آر آی (MRI) باشد.ممکن است رادیوگرافی از گردن وجود دنده گردنی را نشان دهد. سی تی اسکن میتواند تغییرات استخوانی در محل و ام آر آی میتواند تغییراتی را که موجب تنگ شدن فضای خروجی توراسیک شده اند نشان دهد.

الکترومایوگرافی (EMG and NCV):از نوار عصب و عضله برای بررسی اینکه آیا اعصاب اندام فوقانی تحت فشار قرار دارند یا خیر استفاده میشود.

سایر تستها:پزشک ممکن است از تست های گردش خون مخصوص برای بررسی درگیری عروق استفاده کند. برای بررسی فشار به شریان(سرخرگ) ساب کلاوین از آنژیوگرافی و برای بررسی فشار به ورید(سیاهرگ) ساب کلاوین از ونوگرافی استفاده میشود. سونوگرافی داپلر هم میتواند در بررسی اینکه آیا شریان یا ورید تحت فشار قرار دارد یا خیر به پزشک کمک کند.

درمان

درمان سندرم خروجی قفسه سینه معمولا شامل جراحی نمی شود.

درمان غیر جراحی

فیزیوتراپی: بهترین روش درمانی برای این بیماری فیزیوتراپی است که معمولا ترکیبی از استفاده از تجهیزات پیشرفته، درمان های دستی و تمرینات ورزشی است. روشهای درمانیفیزیوتراپی ممکن است شامل موارد زیر شود:

  • استفاده از مدالیته های گرمای سطحی مانند هات پک یا اینفرارد
  • استفاده از مدالیته های گرمای عمقی نظیر اولتراسوند یا لیزر
  • استفاده از مدالیته های ضد درد الکتروتراپی بویژهP.S و Interferential
  • ماساژهای موضعی دستی یا با استفاده از ماساژورهای کلینیکال
  • سوزن خشک برای آزاد کردن عضلات دردناک
  • تمرینات کششی عضلات
  • تمرینات ایزومتریک عضلات گردن ، شانه و اندام فوقانی
  • اصلاح وضعیت بدنی بیمار
  • تمرینات تقویتی برای عضلات ضعیف

داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی:داروهایی مانند ناپروکسن و ایبوپروفن می توانند درد و تورم را کاهش دهند.

کاهش وزن:داشتن اضافه وزن می تواند به عضلات شانه ای که از استخوان ترقوه پشتیبانی می کند فشار وارد کند.
تغییر سبک زندگی :شما ممکن است نیاز به تغییر محل کار خود داشته باشید، از انجام فعالیتهای شدید جلوگیری کنید و حتی فعالیتهای روزمره که علائم شما را تشدید می کند را تغییر دهید.

درمان این بیماری در اغلب اوقات رضایت بخش است با این حال در مواردی که بیماری طولانی و مزمن شده باشد ممکن است مقداری از تغییراتی که در عصب و عضلات ایجاد شده اند بهبودی کاملی نیابند.

درمان جراحی

بندرت و در صورتیکه اقدامات ذکر شده نتوانند علائم ناشی از فشار بر روی عصب را برطرف کنند ممکن است پزشک معالج تصمیم به استفاده از عمل جراحی بگیرد. در حین جراحی ممکن است دنده گردنی یا نوار بافتی محکمی که به عصب فشار میاورد و یا عضلات اضافه ایکه در فضای خروجی قفسه سینه هستند خارج شوند یا فشار استخوان ترقوه بد جوش خورده به اعصاب برداشته شود.

درمان این بیماری در غالب اوقات نیازی به جراحی ندارد و حتی ممکن است جراحی وضعیت بیمار را بدتر کند یا مشکلات بیمار مدتی بعد از جراحی به علت ایجاد چسبندگی در بافت های محل عمل عود کند پس تصمیم به جراحی این بیماری با در نظر گرفتن همه ی جوانب و توسط پزشک انجام میشود.

پیشگیری

اگر علائم سندرم خروجی قفسه سینه دارید با انجام نرمش های ساده ای می توانید عضلات ماهیچه های شانه خود را قوی نگه دارید. هدف از انجام این تمرینات کشش عضلات و بافت های اطراف فضای خروجی قفسه سینه است. این نرمش ها اگر به درستی و به صورت روزانه و منظم انجام شوند در اکثر اوقات بعد از چند هفته بتدریج آثار مثبت خود را نشان میدهند.

در زیر 4 تمرین ساده آموزش داده می شود.

کشش گوشه دیوار(Corner Stretch) : در گوشه ای از دیوار با دست های خود در ارتفاع شانه ایستاده، کف هر دو دست را به دیوار تکیه دهید. کم کم تنه خود را به جلو خم کنید تا احساس کشش خفیفی در عضلات سینه و جلوی شانه خود بکنید. وضعیت را ۳۰-۱۵ ثانیه حفظ کرده و دوباره به سر جای اول برگردید. این حرکت را سه بار تکرار کنید.

کشش گردن (Neck Stretch): دست چپ خود را بر روی سر قرار دهید و دست راست خود را پشت سر خود داشته باشید. سر خود را به سمت شانه چپ خود بکشید تا زمانی که یک کشش ملایم در سمت راست گردن خود احساس کنید. این وضعیت را 5 ثانیه نگه دارید سپس موقعیت دستهایتان را عوض کنید و تمرین را در جهت مخالف تکرار کنید.

چرخش شانه(Shoulder Rolls) : شانه های خود را به بالا، عقب و سپس پایین در یک حرکت دایره ای حرکت دهید.

حرکت اصلاحی گردن(Neck Retraction ) : سر خود را به عقب بکشید، سطح فک خود را حفظ کنید 5 ثانیه نگه دارید.

به یاد داشته باشید که تعداد تمرینات را بندریج زیاد کنید. افراط در انجام تمرینات میتواند موجب بیشتر شدن مشکلات شما شود ولی با کمی صبر و افزایش تدریجی مقدار نرمش ها در طی چند هفته میتوانید آثار مفید آنها را حس کنید. توجه داشته باشید که اگر هر یک از این حرکات باعث درد شود، باید بلافاصله متوقف شود. به طور کلی انجام تمرینات باید با مشورت و تحت نظر یک فیزیوتراپیست باشد.

 

 

 

 

بیشتر بخوانید

آرنج گلف بازان (Golfers Elbow )

بیماری گلفرزالبو یا آرنج گلف بازان وضعیتی است که در آن ناحیه آرنج، جایی که تاندون عضلات خم کننده انگشتان در ساعد به برآمدگی استخوانی داخل آرنج متصل می‌شود، دچار درد می‌شود.ممکن است درد به ساعد و مچ دست نیز گسترش یابد. آرنج گلف بازان شبیه بیماری آرنج تنیس بازان است، اما آرنج تنیس بازان در بخش خارجی آرنج رخ می‌دهد. بیماری گلفرز البو فقط به گلف بازان محدود نمی‌شود. بازیکنان تنیس و سایر ورزشکارانی که مکرر از مچ دست خود استفاده می‌کنند یا انگشتان خود را خم می‌کنند نیز ممکن است به وضعیت آرنج گلف بازان مبتلا شوند. بیماری آرنج گلف بازان نباید شما را از فعالیت‌های روزمره و یا فعالیت‌های موردعلاقه تان محروم کند. استراحت و روش‌های درمانی مناسب می‌تواند شما را به روال عادی زندگی بازگرداند.

علائم

علائم بیماری آرنج گلف بازان می تواند شامل موارد زیر باشد:

  • درد و حساسیت در ناحیه داخلی آرنج: گاهی اوقات درد به قسمت داخلی ساعد نیز گسترش می‌یابد. معمولاً درد با حرکات خاص تشدید می‌شود.
  • سفتی و خشکی آرنج: ممکن است آرنج شما سفت شده باشد و مشت کردن انگشتان دشوار شود.
  • ضعف: ممکن است دست‌ها و مچ دست ضعیف شوند.
  • بی‌حسی یا سوزن سوزن شدن دست: این عارضه ممکن است به یک یا چند انگشت گسترش یابد، معمولاً انگشت کوچک و حلقه را درگیر می کند.

درد آرنج گلف بازان ممکن است به طور ناگهانی یا به تدریج ظاهر شود. درد ممکن است با حرکات خاصی مانند چرخش چوب یا راکت گلف بدتر شود.

زمان مراجعه به پزشک

درصورتی‌که استراحت، کمپرس سرد (کیسه یخ) و داروهای مسکن غیر نسخه‌ای، درد و حساسیت شما را کاهش ندهند و در صورت مشاهده علائم زیر، فوراً به پزشک مراجعه کنید:

  • گرم و ملتهب شدن آرنج و داشتن تب.
  • عدم توانایی در خم کردن آرنج.
  • تغییر شکل آرنج.
  • مشکوک بودن به شکستن استخوان.

علل

بیماری آرنج گلف بازان، که با نام اپی کندیلیت داخلی نیز شناخته می‌شود، به علت آسیب‌دیدگی عضلات و تاندون‌هایی که مچ دست و انگشتان شما را کنترل می‌کنند، رخ می‌دهد. معمولاً آسیب‌دیدگی در اثر فشار بیش‌ازحد یا حرکات تکراری به‌ویژه حرکات مچ دست و انگشتان ایجاد می‌شود. بلند کردن نامناسب اجسام سنگین، پرتاب کردن و یا ضربه زدن و همچنین گرم نکردن کافی بدن قبل از فعالیت‌ها، می‌تواند به بیماری گلفرز البو منجر شود.

علاوه بر گلف، بسیاری از فعالیت ها و مشاغل می تواند به آرنج گلف بازان منجر شود، از جمله:

ورزشهای راکتی :تکنیک نامناسب یاضربه شدید با راکت می‌تواند به تاندون ها و آرنج‌ آسیب برساند. استفاده بیش از حد ازچرخش مچ دست و همچنین استفاده از راکت خیلی کوچک یا سنگین نیز می‌تواند منجر به آسیب‌دیدگی شود.

ورزش‌های پرتابی: تکنیک‌های نامناسب پرتاب در ورزش‌هایی نظیر بیس بال، پرتاب نیزه و پرتاب تیر و کمان نیز می‌تواند باعث بروز بیماری آرنج گلف بازان شود.

تمرین با وزنه:تمرین با وزنه یا وزنه‌برداری به‌صورت نامناسب، مانند خم کردن مچ دست در طول تمرین عضلات دوسر بازو، می‌تواند بر عضلات و تاندون‌های آرنج فشار اضافی تحمیل کند.

تکرار متداول برخی از فعالیت های خاص: هر فعالیتی که نیاز به خم و راست کردن آرنج داشته باشدمانند نقاشی، درو کردن، کار با چکش، برش چوب، استفاده از کامپیوتر، کار کردن در خط مونتاژ و پخت‌ و پز می‌تواند به بیماری آرنج گلف بازان منجر شود. البته فعالیت‌هایی نظیر آشپزی متعارف یا باغبانی یک یا دو روز در هفته به گلفرز البو منجر نخواهد شد. فعالیت‌هایی که عموماً بیش از یک ساعت در روز و اغلب روزهای هفته انجام می‌شوند، می‌تواند شانس ابتلای به گلفرز البو را افزایش دهند.

عوامل خطرساز

در موارد زیر خطر ابتلای به بیماری آرنج گلف بازان افزایش خواهد یافت:

  • داشتن 40 سال یا بیشتر.
  • انجام فعالیت تکراری، حداقل دو ساعت در روز.
  • چاقی.
  • مصرف دخانیات.

پیشگیری

شما می‌توانید با رعایت اقدامات لازم، شانس ابتلای به بیماری آرنج گلف بازان را کاهش دهید:

تقویت ماهیچه‌های ساعد:به کمک وزنه سبک و یا فشار توپ تنیس ساعد خود را تقویت کنید. حتی تمرینات ساده می‌تواند به عضلات شما کمک کند تا فشار و استرس فیزیکی ناگهانی را خنثی کنند.

 تمرینات کششی قبل از شروع فعالیت‌ها:برای گرم کردن ماهیچه‌های خود چند دقیقه قدم بزنید و یا آرام بدوید. سپس قبل از شروع تمرینات ورزشی تمرینات کششی را به‌آرامی انجام دهید.

اصلاح فرم و حالت بدن: صرف‌نظر از نوع ورزشی که انجام می‌دهید، از مربی خود بخواهید تا فرم و نحوه انجام حرکات ورزشی شما را بررسی نماید تا از ایجاد فشار اضافه بر عضلات خودداری شود.

از تجهیزات مناسب استفاده کنید: اگر از چوب‌های گلف قدیمی‌تر استفاده می‌کنید، آن را به چوب‌های گرافیت سبک‌تر و جدید ارتقاء دهید. اگر تنیس بازی می‌کنید، راکت با دسته کوچک یا سر سنگین می‌تواند خطر ابتلای به بیماری گلفرز آلبو را افزایش دهد.

بلند کردن اشیا به روش مناسب: هنگام بلند کردن هر شیء – ازجمله وزنه‌های آزاد – مچ دست خود را سفت و محکم نگه دارید تا نیروی وارده به آرنج کاهش یابد.

در مواقع لازم استراحت کنید،سعی کنید از آرنج خود بیش‌ازحد استفاده نکنید. در صورت بروز اولین نشانه‌های درد به دست خود استراحت بدهید.

تشخیص

بیماری گلفرز آلبو معمولاً بر اساس بررسی سابقه پزشکی و معاینه بالینی تشخیص داده می‌شود. برای ارزیابی درد و سفتی ممکن است پزشک به ناحیه آسیب‌دیده فشار وارد کند یا از شما درخواست کند تا آرنج، مچ دست و انگشتانتان را در جهت‌های مختلف حرکت دهید. تصویربرداری اشعه ایکس می‌تواند به پزشک کمک کند تا سایر علل احتمالی درد آرنج مانند شکستگی یا آرتریت را رد کند. به‌ندرت، آزمایشات تکمیلی مانند تصویربرداری MRI نیز ممکن است درخواست شود.

درمان

درمان غیر جراحی

درمان بیماری، معمولا درمان غیرجراحی است و شامل درمان های فیزیکی است.

یخ: استفاده از کیسه های یخ بطور منظم، سه الی پنج بار در روز هر بار 20-15 دقیقه می تواند باعث کاهش درد، التهاب و تورم ‌شود.

استراحت: باید به آرنج استراحت داده شود تا آسیب‌دیدگی فرصت بهبودی بیابد. تا برطرف شدن درد، بازی گلف یا هر فعالیت تکراری دیگر را متوقف کنید.

دارو: می‌توانید از مسکن‌هایی همچونایبوپروفن، ناپروکسن یا استامینوفن استفاده نمایید. با اینحال بهتر است این داروها را با مشورت با پزشک مصرف کنید.

اسپلینت یا بریس آرنج:ممکن است پزشک استفاده از بریس را بر روی دست آسیب‌دیده توصیه کند.با استفاده از بریس در قسمت پشت ساعد می توان به کاهش علائم بیماری گلفرز البو کمک کرد. این کار باعث کاهش علایم بیماری توسط استراحت دادن به عضلات و تاندون ها می شود.

فیزیوتراپی:فیزیوتراپی یکی از موثرترین روشهای درمانی است که برای بیماری آرنج گلف بازان وجود دارد. درمان فیزیوتراپی هر چه سریع تر شروع شود درمان موفق تر خواهد بود. برنامه ی درمانی فیزیوتراپی ممکن است شامل موارد زیر باشد :

  • درمان‌های دستی: فیزیوتراپیست با استفاده از تکنیک‌های دستی، مانند حرکت دادن آرام مفصل، ماساژ بافت‌های نرم و حرکات کششی آرنج، ساعد و مچ دست به کاهش درد و بازیابی کامل قابلیت حرکت عضلات کمک می‌کند.
  • تحریک الکتریکی: تحریک الکتریکی عصب از روی پوست (TENS) یکی از روش‌های درمان گلفرز البو است که برای تسکین درد و بهبود روند بازسازی کلاژن، استفاده میشود.
  • اولتراسوند: فرستادن امواج اولتراسوند به صورت عمیق و ضربه‌ای به بافتهای آسیب دیده می‌تواند درد و التهاب را کاهش دهد و ترمیم بافتی را سرعت ببخشد.
  • لیزر تراپی : لیزر تراپی می‌تواند نقش مهمی در درمان گلفرز البو ایفا کند. لیزر پرتوان میتواند تاثیر بسیار زیادی بر روی کاهش درد و التهاب و ترمیم بافتهای آسیب دیده داشته باشد.
  • شاک‌ویوتراپی: درمان موثر و نوینی برای گلفرز البو است. شاک ویو پالس‌های فشاری مکانیکی است که بوسیله اپلیکاتور دستگاه به بافتهای آسیب دیده وارد می شود. این روش درمانی علاوه بر این که موجب تسکین درد می‌شود، دامنه حرکتی و عملکرد آرنج را نیز بهبود می‌دهد.
  • تمرینات کششی و تقویتی ناحیه آسیب دیدهک فیزیوتراپیست می‌تواند تمرینات ویژه‌ای را برای کشش تدریجی و تقویت عضلات ساعد تجویز نماید. چند مورد از ورزش‌های مناسب برای درمان این درد عبارتنداز:

تزریق استروئید :وقتی که فیزیوتراپی موفقیت آمیز نباشد ممکن است پزشک تزریق داروهای استروئیدی را پیشنهاد ‌دهد که برای تسکین درد در کوتاه مدت مفید است.مطالعات نشان داده است که تزریق کورتیکواستروئیددر درازمدت موثر نیست.

تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP): یک روش درمانی جدید که این روزها مورد استفاده قرار می‌گیرد تزریق پی‌آرپی است. در این روش مقداری از خون شما گرفته می‌شود، سپس در دستگاه سانتریفیوژ قرار داده می‌شود تا پلاسمای غنی از پلاکت آن جدا شود، سپس محلول به‌دست‌آمده در ناحیه آسیب‌دیده تزریق خواهد شد.برای ارزیابی اثربخشی این درمان، مطالعات بیشتری لازم است.

درمان جراحی

به‌ندرت ممکن است برای درمان گلفرز البو جراحی لازم شود. اگر علائم و نشانه‌های بیماری در ظرف 6 تا 12 ماه به درمان‌های غیرجراحی پاسخ ندهند، ممکن است عمل جراحی توصیه شود. روش‌های جدید جراحی با حداقل تهاجم انجام می‌شود و جراح بافت همبند را با توجه به تصاویر سونوگرافی از ناحیه دردناک تاندون برمی‌دارد.

 

 

 

بیشتر بخوانید

التهاب تاندون روتاتور کاف (Rotator Cuff Tendinitis)

عضلات گرداننده شانه یا روتاتور کاف گروهی از عضلات شانه و تاندون‌های آنها هستند که مفصل شانه را تثبیت نموده و بازو را در جهات مختلف می‌چرخانند.آسيب تاندون روتاتور كاف شانه يكي از شايعترين علل درد و ناراحتي شانه در بيماران است. اين آسيب كه ميتواند بصورت حاد و يا مزمن تظاهر يابد، بعلت آناتومي خاص اين ناحيه شيوع نسبتاً زيادي دارد.

آناتومی

شانه متشکل از سه استخوان است: استخوان فوقانی بازو(هومروس)، استخوان کتف (اسکاپولا) و استخوان ترقوه (کلاویکل).

 

بازوی شما بوسیله عضلات روتاتور کاف در محفظه شانه نگهداری می شود. این عضلات مانند یک چادر یا یک سرپوش دورتا دور سر استخوان بازو را احاطه می کنند و به اسکاپولا متصل می شوند.عملكرد اصلي روتاتور كاف، تثبيت سر بازو به سمت حفره گلنوئيد استخوان كتف است.یک محفظه لغزنده بنام بورس میان روتاتور کاف و استخوان بالای شانه (آکرومیون) وجود دارد.بورس به تاندونهای روتاتور کاف اجازه می دهد که وقتی شما بازوی خود را حرکت می دهید آزادانه حرکت کند.

شرح :

روتاتور کاف منبع رایج درد در شانه است.درد میتواند ناشی از موارد زیر باشد :

  • التهاب تاندون : تاندونهای روتاتور کاف ممکن است آسیب ببینند و دچار التهاب شوند.
  • التهاب بورس :بورس می تواند ملتهب شده و با تجمع مایع ناشی از التهاب متورم و دردناک شود.
  • گیر افتادن تاندونها:وقتی شما بازو یا شانه خود را بالا می برید،فضای میان آکرومیون و روتاتور کاف باریک می شود. آکرومیون می تواند برخلاف تاندون و بورس حرکت کرده یا به آنها برخورد کند و سبب تحریک و درد شود.

علل

بطور کلی، تاندونیت ضایعه ای خفیف و التهابی همراه با پارگیهای بسیار ریز بوده که ماهیت تخریبی یا دژنراتیو دارد. فعالیتهای سنگین تکراری، بی ثباتی استخوان کتف، مکانیک ضعیف مفصل و ضعف عضلانی( قدرت ناکافی) می تواند عضلات روتاتور کاف را در معرض آسیب و استرس قرار دهد. از علل اصلی آن در جوانان، فعالیت تکراری و کار بیش از حد، بخصوص در ورزشهای ضربه ای و ورزشهایی که دست به بالای سر برده می شود مانند تنیس و والیبال، و در افراد مسن ناشی از تغییرات تخریبی است که بدلیل نقص خونرسانی مناسب به تاندون عضلات روتاتور کاف رخ میدهد.بابروز اين تغييرات تخریبی، بافت تاندون شكننده شده و با ضربه يا حتي كشيده شدن مختصر شانه ،دچار پارگي مي گردد. تاندونیت آسیب شایعی است که در جوانان و میانسالان و به طور مساوی در خانمها و آقایان رخ می دهد. ضربات مستقیم به شانه نیز می تواند سبب تاندونیت شود. روتاتور کاف همچنین می‌تواند پس از افتادن، تصادف با اتومبیل یا یک آسیب ناگهانی دیگر کشیده یا پاره شود. این آسیب‌ها معمولا باعث درد آنی و شدید می‌شوند.

گاهی اوقات استخوان های اضافی که در سطح زیرین زائده آکرومیون بوجود می آید موجب فشار مداوم به تاندون شده و زمینه را برای آسیب به آن فراهم میکند.پارگی روتاتور کاف اگر درمان نشود به مرور زمان گسترش یافته و بیشتر میشود. گرچه ممکن است این گسترش در ظاهر بدون درد و علامت باشد.

علائم

علايم آسيب تاندونهاي روتاتور كاف بسته به شدت آسيب متفاوت است.در مرحله اول كه فقط التهاب تاندون روتاتوركاف وجود دارد و هنوز پارگي رخ نداده است بيمار قادر است كه با تحمل مقداري درد دست خود را كاملاً به بالاي سر ببرد. درد حاصل از بالا آوردن دست در قسمتي از دامنه حركتي شديدتر خواهد بود. شكايت اصلي بيماران اين گروه درد سر شانه است كه معمولاً به قسمت خارجي بازو كشيده مي شود اين درد در هنگام خواب بخصوص خوابيدن بر روي دست مبتلا بسيار آزار دهنده است و گاهی بيمار را از خواب بيدار مي کند. با ادامه يافتن مرحله اول، درد و التهاب ناشي از بيماري منجر به كاهش دامنه حركتي مفصل شانه و به اصطلاح خشکی شانه يا شانه یخ زده مي شود. بيمار بتدريج احساس مي نمايد كه قادر به بردن دست به پشت كمر نيست.

در مرحله دوم، تاندون روتاتور كاف با ادامه التهاب و سايش در فضاي باريك زير اكروميون دچار پارگي مي شود. پارگي معمولاًدر ابتدا فقط تاندون سوپرا اسپيناتوس را درگير مي كند. در اين موارد، بالا بردن دست با اشكال بيشتري مواجه مي شود. ممكن است بيماري كه تاندون عضله سوپرا اسپيناتوس وي پاره شده بتواند به كمك سه عضله سالم باقي مانده، دست خودرا بطور كامل بالا ببرد اما به مرور زمان و در صورت عدم رسيدگي، با پاره شدن ساير تاندونها، بيمار توانايي بالا بردن دست را از دست مي دهد كه باعث از كار افتادگي جدي وي مي گردد.

در مرحله سوم بعلت پارگي مزمن تاندون روتاتوركاف وتغييرمكانيك شانه،ساييدگي شديدمفصل شانه رخميده دواين مفصل بطور كامل دچار تخريب مي گردد.بطور کلی علائم پارگی روتاتور کاف می تواند شامل موارد زیر باشد.

  • درد شانه که هنگام حرکت دادن آن تشدید می شود.
  • حساسیت به لمس و فشار
  • کاهش دامنه حرکتی شانه
  • اختلال در عملکرد طبیعی شانه
  • خشکی و سفتی شانه
  • عدم توانایی در بالا بردن دست به بالای شانه
  • صدا دادن شانه هنگام حرکت
  • ضعف عضلات شانه و بازو

تشخیص

برای تشخیص اختلالات روتاتور کاف، پزشک به سوابق جراحت و آسیب‌دیدگی شما نیاز دارد. همچنین یک معاینه فیزیکی برای تشخیص شدت درد انجام می‌گیرد. چرخاندن بازو در جهات مختلف به پزشک کمک می‌کند که وضعیت روتاتور کاف را بررسی کند.پزشک سایر مشکلات مفصل شانه ای را نیز چک می کند. برای اطمینان از اینکه منشا درد جایی خارج از شانه نیست گردن هم باید مورد معاینه قرار گیرد.

تستها

سایر تستهایی که ممکن است برای قطعی شدن تشخیص به پزشک کمک کنند شامل :

  • تصویربرداری با اشعه ایکس :  اگرچه پارگی روتاتور کاف در عکسبرداری با اشعه ایکس تشخیص داده نمی‌‌شود، این نوع تست می‌‌تواند به تشخیص زائده‌های استخوانی یا سایر علل بالقوه بروز درد از قبیل آرتروز شانه کمک کند
  • تصویربرداری با ام آر آی(MRI) و سونوگرافی:این تکنیکها می توانند تصاویر بهتری از بافتهای نرم مانند تاندونهای روتاتور کاف ایجاد کنند و می‌توانند به شناسایی پارگی‌ها کمک کرده و همچنین میزان و شدت پارگی‌ها را نشان ‌دهد.

درمان

هدف درمان کاهش درد و حفظ عملکرد است.در برنامه ریزی برای درمان، پزشک شما سن، سطح فعالیت و سلامت عمومی شما را بررسی خواهد نمود.

درمان غیرجراحی

در اغلب موارد، درمان اولیه درمان غیر جراحی است. اگر چه درمان های غیر جراحی ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد، اما در بسیاری از بیماران درمان های غیر جراحی می تواند علائم بیماری را بهبود دهند. درمان های غیر جراحی گرچه در بعضی موارد میتواند درد و دامنه حرکتی شانه را بهبود دهد ولی تاثیری روی ضعف عضلانی ناشی از بیماری ندارد. وسعت پارگی ممکن است به مرور زمان بیشتر شود و لازم است بیمار سطح فعالیت های بدنی خود را کاهش دهد.

مهمترین درمانهای غیر جراحی عبارتند از :

استراحت:با استراحت دادن شانه امکان فروکش کردن التهاب ناشی از آسیب‌دیدگی فراهم می‌شود. البته باید به یاد داشت که شانه بی‌حرکت نشود، زیرا امکان بروز  شانه یخ زده وجود دارد.

داروهای غیراستروئیدی و ضدالتهابی: داروهایی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن درد و تورم را کاهش می دهند.

فیزیوتراپی:فیزیوتراپی مهمترین بخش درمان آسیب‌دیدگی روتاتور کاف است. تقویت عضلات روتاتور کاف نقش مهمی در حفظ عملکرد طبیعی شانه دارد. بطور کلی درمان های فیزیوتراپی در آسیب های روتاتور کاف با هدف کاهش درد ، ترمیم بافت ، بهبود الگوی حرکتی ،بهبود انعطاف پذیری و بهبود قدرت عضلات انجام می شود . فیزیوتراپیست می‌تواند با استفاده از برخی تکنیک‌ها و برخی روش‌های درمانی دیگر، درد و التهاب را تسکین دهد.درمانهای فیزیوتراپی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • کمپرس سرد و گرم:استفاده از کمپرس گرم یا کمپرس یخ می‌تواند به تسکین درد ناشی از پارگی روتاتور کاف و تاندون شانه کمک کند. واکنش افراد مختلف به کمپرس گرم و یخ متفاوت است. در برخی موارد، گرما می‌تواند برای مدت کوتاهی به کاهش درد کمک کند اما پس از یک یا دو ساعت باعث بدتر شدن درد میشود. به طور کلی در آسیب‌های التهابی نباید از کمپرس گرم استفاده شود. استفاده از کمپرس سرد 5-3 بار در روز و هر بار 20-15 دقیقه توصیه می شود.
  • اسلینگ:در آسیب‌های شدید، استفاده از اسلینگ (باندپیچی دست و آویزان کردن آن به گردن)مفید است اما باید از استفاده بلند مدت از آن اجتناب شود، بستن خودسرانه و زیاد شانه باعث بوجود آمدن مشکلات دیگر میشودبنابراین هرگونه بی حرکتی در شانه,باید به دستور ارتوپد یا فیزیوتراپیست انجام شود.
  • درمان دستی: انجام درمان دستی و ماساژ توسط فیزیوتراپیست می‌تواند تأثیر بسیار خوبی در بهبود عملکرد و همچنین تسکین درد و ناراحتی ناشی از پارگی روتاتور کاف شانه داشته باشد.
  • اولتراسوند:در اولتراسوند تراپی امواج صوتی ایجاد شده در اثر لرزش مکانیکی دستگاه می‌توانند به بهبود بیماری‌های مختلف مانند پارگی روتاتور کاف شانه کمک کنند. بدین ترتیب انرژی منتقل شده از این طریق به ناحیه آسیب دیده موجب تسکین درد و ناراحتی شانه خواهد شد بدون این که عوارضی به دنبال داشته باشد.
  • الکتروتراپی:تحریک الکتریکی عصب یا الکتروتراپی روشی است که در فیزیوتراپی برای درمان بسیاری از دردها مانند پارگی روتاتور کاف شانه مورد استفاده قرار می‌گیرد. الکتروتراپی باعث مسدود شدن پیام رسان های درد به مغز شده و درد و ناراحتی حاصل از بیماری را کاهش می‌دهد.
  • شاک ویو درمانی: درمان تاندونیت روتاتور کاف با امواج شاک ویو باعث افزایش جریان خون در محل آسیب دیده و تسریع در روند بهبود فرد می‌شود.
  • سوزن خشک(dry needling): از سوزن خشک برای آزاد کردن گره های عضلانی در عضلاتی که به دنبال درد دچار اسپاسم و گرفتگی شده اند استفاده می شود.
  • لیزر درمانی:لیزرپرتوان جهت کاهش التهاب و ترمیم بافت استفاده میشود.
  • تمرین درمانی: شامل تمرینات کششی و تقویتی برای بهبود قدرت و انعطاف‌پذیری به ویژه عضله‌های گرداننده شانه و پایدار کننده‌های کتف و افزایش دامنه حرکات شانه است.در زیر تصاویر برخی از این تمرینات آورده شده است.

 

تزریق استروئید : اگر استراحت، درمان های دارویی و درمان فیزیکی درد شما را تسکین ندادند، تزریق ساب آکرومیال کورتیزون و بی‌حسی موضعی به درون شانه می‌تواند به کاهش درد ناشی از پارگی روتاتور کاف کمک کند اما پارگی آن را بهبود نمی‌بخشد.

تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP ): تزریق پی آر پی  نقش مهمی در بهبود تاندون‌های آسیب دیده ایفا می‌کند، با این حال باعث کاهش درد بیمار نمی‌شود.

درمان جراحی

در مواردی که علائم بیماری به مدت طولانی ( حدود 12-6 ماه) وجود داشته باشد و در موارد پارگی های وسیع ( بیش از سه سانتیمتر) ممکن است درمان غیر جراحی نتایج مطلوبی نداشته باشد. در این موارد پزشک معمولا تصمیم به درمان جراحی می گیرد.

اینکه چه نوع درمان جراحی برای بیمار انجام شود بستگی به سن بیمار، اندازه، شکل و محل پارگی دارد. جراحی ممکن است با استفاده از تکنیک آرتروسکوپی یا باز انجام شود.

تکنیک آرتروسکوپیک :روش جراحی آرتروسکوپیک که امروزه روش ارجح این بیماری است ، با کمک دستگاه آرتروسکوپ و با یک شکاف جراحی بسیار کوچک و با استفاده از وسایل اختصاصی ترمیم تاندونها انجام می گیرد . آرتروسکوپ یک لوله فلزی توخالی به اندازه تقریبی یک نی است ( منظور نی هایی است که برای نوشیدن مایعات از آنها استفاده میشود). در یک انتهای این لوله فلزی یک دوربین فیلمبرداری بسیار دقیق قرار گرفته است و در درون لوله تعداد زیادی عدسی وجود دارد.

پزشک جراح از طریق یک شکاف چند میلیمتری این لوله را از جلوی شانه وارد فضای مفصلی کرده و سپس تصاویر تهیه شده توسط دوربین به یک مانیتور با وضوح بالا منتقل میشود تا پزشک بتواند تصاویر داخل شانه را روی مانیتور ببیند.  از طریق یک شکاف دیگر در مفصل شانه، لوله باریک دیگری وارد میشود تا از طریق آن مقداری مایعات به داخل مفصل فرستاده شود.هدف از این کار یکی اینست که مایع کدر داخل شانه خارج شده و یک مایع شفاف و زلال جای آنرا بگیرد تا داخل مفصل بهتر دیده شود و دلیل دیگر افزایش حجم داخل مفصل است تا به این طریق اجزای آن بیشتر از هم فاصله گرفته و بهتر دیده شوند و فضا برای حرکت آرتروسکوپ در مفصل نیز مهیا شود.

پزشک معالج میتواند بسیاری از قسمت های داخل شانه را از طریق ارتروسکوپ ببیند و بیماری ها و ضایعات آنرا تشخیص دهد و یا از طریق شکاف کوچک دیگری در شانه ابزارهای جراحی خاصی را به داخل مفصل فرستاده و از طریق آنها اقدام به درمان جراحی بعضی از ضایعات درون مفصلی کند.

در پارگی روتاتور کاف با استفاده از ابزارهای خاص اقدامات زیر صورت میگیرد

  •  قسمت های پاره شده و زیادی تاندون که موجب گیر کردن شانه در حین حرکت میشود خارج میگردند.
  • اگر امکان ترمیم تاندون پاره شده باشد ترمیم با استفاده از نخ های جراحی و پیچ های مخصوص انجام میشود.
  • ممکن است قسمتی از سطح زیرین زائده آکرومیون تراشیده شده یا برداشته شود تا فضا برای حرکت تاندون روتاتور کاف بیشتر شود

تکنیک جراحی باز :در مواردی که پارگی وسیع یا پیچیده است ممکن است نیاز به شکاف های جراحی وسیع تری باشد.

توانبخشی

مراقبت های بعد از جراحی در بدست آوردن نتیجه درمانی خوب تاثیر فراوان دارند. بهترین جراحی بدون رعایت مراقبت های بعد از آن بی ارزش است. بعد از جراحی تا مدتی باید شانه بی حرکت باشد،تا پارگی بهبود یابد. مدت بیحرکتی بسته به وسعت آسیب است ولی معمولا 6-4 هفته طول می کشد. حتی در این دوره هم ممکن جراح توصیه کند که بیمار یکی دو بار در روز بریس مخصوص را باز کرده و حرکات مشخص و محدودی را برای جلوگیری از محودیت حرکتی شانه انجام دهد. بعد از این دوره بی حرکتی بیمار به دستور پزشک جراح به فیزیوتراپی ارجاع داده می شود.فیزیوتراپی پس از جراحی به اندازه خود جراحی برای کسب نتیجه مطلوب اهمیت دارد. فیزیوتراپیست با رعایت پروتکل های معین بیمار را برای بازگشت به وضعیت قابل انتظار راهنمایی میکند. بدست آوردن دامنه حرکت و قدرت عضلانی مناسب بعد از جراحی معمولا به ۶-۴ ماه زمان نیاز دارد.

 

 

 

 

بیشتر بخوانید

غذاهای سرد و گرم

اساس طبقه‌بندی غذاها در طب سنتی، بر اساس تأثیر هر ماده غذایی در بدن است در واقع صفت گرمی و سردی که به غذاها داده می‌شود، بر اساس غلبه این صفات بر طبع فرد است، به طوری که فرد سرد مزاج با مصرف غذاهای طبع سرد دچار خواب‌آلودگی، تکرر ادرار و افزایش آب دهان می‌شود، ولی مصرف همین غذا در فرد گرم مزاج، باعث متعادل شدن وی می‌شود.

اهمیت موضوع گرمی و سردی به قدری است که اطباء قدیم، سلامتی بدن را در گرو مزاج متعادل می‌دانند و به هم خوردن این توازن را بیماری‌زا محسوب می‌کنند. در تقسیم‌بندی کلی، اغلب میوه‌ها و سبزی‌ها در طبع سرد بوده و غذاهای با منشأ حیوانی طبع گرم‌تری دارند

مصرف بیش از حد غذاهای گرم یا سرد

غذاهای گرم باعث بهبود جریان خون و نگهداری گرمای بدن می‌شوند. از نشانه‌های مصرف بیش از حد غذاهای گرم می‌توان به جوش، تب، یبوست، بوی تند ادرار، بالا رفتن فشارخون، عطش زیاد، افسردگی، سردرد، بی‌قراری و آشفتگی و سرگیجه اشاره نمود.

در مقابل، غذاهای سرد باعث تعدیل این علائم می‌شوند، ولی مصرف زیاد غذاهای سرد باعث آرتریت، روماتیسم، دست و پای سرد، تکرر ادرار، ترشح زیاد بزاق، دل درد، نفخ شکم، اسهال، اضطراب، گرفتگی عضله، خستگی و درد ماهیچه می‌شود.

بر اساس طب سنتی ایران هر فرد حالت و طبیعت مزاج بدن خود را نسبت به غذاهای سرد و گرم باید تشخیص دهد و در مصرف آن‌ها رعایت اعتدال را بنماید تا دچار عوارض نشود. اما آیا میدانید لیست غذاهای سرد و گرم کدامند؟

مواد غذایی گرم

گوشت های گرم

گوشت گوسفندی ، گوشت شتر ، گوشت بوقلمون ، قیمه ، میگو ، گوشت آهو ، گوشت گنجشک ، گوشت بلدرچین ، گوشت خروس ، گوشت کبوتر ، گوشت ماهی شور ، کله ، جگر ، گوشت اردک ، (((گوشت گوساله و گوشت گاو فقط آبگوشتی خوب است)

غذاهای گرم 

آبگوشت – آبگوشت زیره (آبگوشت + لیمو عمانی + آلو + زیره فراوان که گرم و مقوی و مسهل بلغم) – آبگوشت نخود  – آبگوشت مغز دانه ها ( گوشت قلوه گاه + سینه + بادام + گردو + سیب زمینی ) – خورشت بادمجان ، خورشت فسنجان ، خورش قورمه سبزی ، آبگوشت به (به جای سیب زمینی)، آبگوشت کلم سنگی یا قمری
– قلیه، انگبین (عسل) ، فالوده ، آب شور ، آب گرم ،
– کره ، مربا ، خامه ، خاگینه ، روغن ، نیمرو ، تخم مرغ ، حلیم ، بریانی ،

میوه ها و دانه های گرم 

خرما ، رطب ، گلابی ، توت سفید ، خربزه ، موز ، زیتون سیاه ، زنجبیل  ، انگور ، انجیر و انجیر خشک ، گردو ، مغز بادام شیرین ، سوسن ، نیشکر ، پسته ، فندق ، لوبیا ، مغز بادام ، قیسی، گیلاس ، مویز، بالنگ، اقسام توت و کشمش انبه و نارگیل خربزه، خیار چنبر، طالبی و گرمک بادام هندی، بادام درختی تلخ، بادام کوهی، پسته کوهی، پسته، تخم آفتابگردان، چلغوز.

سبزیجات گرم

کرفس ، ترخون ، نعناع ، نخود ، تره ، پیاز ، سیر ، زردک ، بادنجان ، گل سرخ ، گندم ، انوع ترب، زردک، سیب زمینی ترش، شلغم ، هویج ،برگ چغندر ، پونه ، ترخون، مرزه، جعفری، رازیانه، شاه تره، شنبلیله، شوید، گزنه، مارچوبه، شبدر،موسیر، فلفل سبز و زیتون

ادویه های گرم

آویشن، اسپند، چای سبز و سیاه، خردل، دارچین، انیسون، زردچوبه، زعفران، زنجبیل، زنیان، زیره، سیاهدانه، فلفل، کاکائو، گلپر، وانیل، هل و نمک

مواد غذایی معتدل

گوشت های معتدل

گوشت بره ، گوشت تیهو ، دست و پاچه ، بال و گردن مرغان
غذاها

کوکو سبزی ، فرنی ، کوفته با گوشت گوسفندی ، آبگوشت شیر (جای آب شیر) ، آبگوشت گندم (گندم و نخود و سیب زمینی و گوشت) ، آبگوشت لپه (سیب زمینی و پیاز و لیمو عمانی و لپه و گوشت گردن) ، آبگوشت بزباش (گوشت گردن و دنبالچه و سبزی های تره و جعفری شنبلیله و پیاز و سیر و سیب زمینی و نخود و لوبیا) ، کشک بادنجان ، شیر برنج ، املت ، آش زیره ، شله بریان ، شیر ، نان فطیر ، نان فرنی ، شیر ترش .

سبزیجات معتدل 

کاهو ، سالاد کاهو ، ریحان یا سوسنبر ، سبزی خوردن ، کدو ، کلم قمری ، برنج .

میوه های معندل

زردآلو ، به ، خرمای نارس ، انار شیرین ، سیب شیرین ،

ادویه های معندل 

بنفشه

متفرقه

شکر ، آب باران

مواد غذایی سرد

گوشت های سرد

گوشت مرغ پرورشی خانگی ، گوشت قرمه ، گوشت ماهی ، مغز ، چشم ، دل ، شکمبه ، سنگدان ، کباب گاو ، گوشت بز ،

غذاها ی سرد 

ماست ، دوغ ، پنیر ، سرشیر خامه کشک ،  آش سماق و نار دانه ، آش ریباس ، آش زرشک ، آش غوره ، آش رشته ، آش جو ، سوپ مرغ ، کوکو سیب زمینی ، سالاد الویه (خیلی سرد) ، لوبیا پلو (خیلی سرد) ، سبزی پلو با ماهی ، خوراک مرغ ، زرشک پلو با مرغ ، دوغ ، نوشابه) ، آبگوشت سرکه بجای آب سرکه که مسهل صفراء و دم ، قره قوروت ، ماکارونی ، تخم مرغابی و بامیه.

میوه ها و دانه های سرد 

شفتالو ، آلو ، انار ترش ، سیب ترش ، توت فرنگی ، سنجد ، زالزالک ، خیار ، گوجه ، ترشیجات ، نشاسته ، جو ، باقلا ، ماش ، عدس . شاه توت، تمشک، آلبالو، ازگیل، بالنگ، تمر هندی، زرشک، ذغال اخته، غوره، کنار، گریپ فروت، لیمو عمانی، نارنج، به ترش، لیمو ترش و سیب ترش، آناناس، آلوچه، پرتقال ، شلیل، کیوی، لیمو شیرین، نارنگی، هلو، هندوانه ارزن، باقلا خشک، جو، ذرت، خرمالو

سبزیجات سرد

ریباس ، خیار ، اسفناج ، قارچ . ترشک و گشنیز ، بامیه، خرفه ، کاسنی، و لوبیا سبز باقلا تازه و نخود سبز

ادویه سرد

آبغوره ، سرکه . سماق، نشاسته و قهوه

 

بیشتر بخوانید