میدان هروی، خ وفامنش، خ آزادی، پ ۴۶، ط ۵، واحد ۹


  تماس : ۲۲۹۸۱۲۲۴- ۲۲۹۶۷۵۵۵ - ۰۹۹۰۲۵۰۰۸۲۸

فتق دیسک(Herniated Disc)

فتق یا بیرون زندگی دیسک کمر یکی از بیماری های شایع و جدی ستون فقرات است که می تواند سبب بروز مشکلات و عوارض زیادی برای فرد شود.فتق دیسک بیشتر در سنین بین 30 تا 50 سال اتفاق می‌افتد و در زنان دو برابر مردان است.

دیسکهای بین مهره ای، بافت های مقاومی هستند که موجب ارتباط استخوانهای مهره به یکدیگر می شوند. آنها قادر هستند که انواع شوک و ضرباتی که به مهره های ستون فقرات وارد می شود را دفع کنند. هر دیسک دارای حلقه خارجی سخت فیبری و یک مرکز ژله مانند می باشد. فتق یا بیرون زدگی دیسک زمانی رخ می‌دهد که بخشی از ماده ژلاتینی نرم داخل دیسک از پارگی موجود در بخش خارجی دیسک بیرون بزند. فتق دیسک عصب‌های مجاور را تحریک می‌کند و باعث درد، بی‌حسی یا ضعف دست یا پا میشود. البته بسیاری از بیماران دچار فتق دیسک با هیچ گونه علائمی روبرو نمی‌شوند. درمان اکثر موارد فتق دیسک نیازی به جراحی ندارد. فتق دیسک در اثر ساییدگی یا آسیب دیدگی‌های منتج از سوانح و تصادفات نیز ایجاد می‌شود. گاهی اوقات به این مشکل، دیسک تضعیف شده و یا پارگی دیسک نیز گفته می شود.

فتق دیسک می تواند در هر قسمتی از ستون فقرات رخ دهد ولی در کمر (ستون فقرات لومبار) به علت اینکه وزن زیادی از بدن را تحمل میکند بیشتر اتفاق می افتد.شیوع فتق دیسک در گردن کمتر از کمر است. علت آن ساختمان خاص مهره های گردنی و قدرت بالای رباطی است که در پشت مهره ها و دیسک ها قرار گرفته و از آنها محافظت میکند.منطقه درد بستگی به بخشی از ستون فقرات دارد که تحت فشار قرار گرفته است.

علل

دردی که به علت فتق دیسک کمر ایجاد می‌شود معمولاً ناگهانی به وجود می‌آید. ولی این درد نتیجه یک روند پیش‌رونده بوده است.فتق دیسک کمر اغلب به علت استهلاک ناشی از افزایش سن به وجود می آید. با افزایش سن، دیسک کمر بخشی از آب خود را از دست می دهد. این حالت باعث می شود که انعطاف پذیری آنها کمتر شده و بیشتر در معرض پاره شدن قرار بگیرند و در چنین شرایطی ممکن است با یک فشار و یا چرخش کوچک نیز با پارگی دیسک مواجه شویم. در افراد جوان تر هم احتمال فتق دیسک شدید وجود دارد با این تفاوت که در جوانتر ها چون دیسک ها آبدارترند احتمال فتق قسمت نرم دیسک بیشتر است ولی در افراد مسن بیشتر قسمت سخت دیسک دچار فتق می شود .

در بسیاری از افراد علت اصلی فتق دیسک کمر ناشناخته است. فشار یا آسیب بیش از حد ممکن است منجر به فتق دیسک شود. گاهی اوقات ممکن است بلند کردن اجسام بزرگ و سنگین توسط عضلات کمر (به جای بلند کردن آنها با استفاده از عضلات ران و پا) باعث فتق دیسک کمر شود. یک علت غیر شایع برای ایجاد فتق دیسک کمر ، آسیب تروماتیک (ضربه خوردن) به دیسک مثل سقوط از ارتفاع یا ضربه به پشت (تصادف با ماشین )می‌باشد. تحقیقات نشان داده است که فتق دیسک میتواند زمینه ارثی و خانوادگی نیز داشته باشد.

علائم

بسته به مکان فتق دیسک و اندازه فتق، علائم تا حد زیادی متفاوت است. ممکن است فتق دیسک کمر هیچ گونه علائمی را از خود نشان ندهد و تنها در عکس های تصویر برداری قابل مشاهده باشد. به همین دلیل صرف اینکه در ام آر آی نشانه ای از فتق دیده شود بدون اینکه بیمار علامتی مرتبط با آن داشته باشد نمیتوان آن را به عنوان یک بیماری در نظر گرفت و باید آن را نادیده گرفت..

اگر فتق دیسک بر روی عصب فشار وارد نکند، ‏ممکن است کمر درد کمی داشته باشید و یا اصلاً دردی را تجربه نکنید. اگر بر روی عصب فشار وارد کند، ممکن است درد، ‏بی حسی یا ضعف در منطقه ای از بدن که عصب به سوی آن حرکت می کند، احساس شود. فتق دیسک بین مهره ها بیشتر در قسمت کمر بروز می کند و به نسبت کمتر در بین مهره های گردنی نیز اتفاق می افتد.

شایع ترین علائم فتق دیسک کمر عبارتند از:

درد پا: اگر فتق دیسک کمر شما در قسمت پایین کمر باشد شما معمولا در باسن، ران و ساق پای خود احساس درد شدید می کنیدو اگر این فتق در مهره های بالایی کمر اتفاق افتاده باشد درد را در جلوی ران و زانوی خود حس میکنید.

بی حسی و سوزن سوزن شدن: فتق دیسک بین مهره ای اغلب باعث بی حسی و سوزن سوزن شدن در بخشی از بدن که اعصاب آن به علت فتق دیسک تحت فشار است، می شود.
ضعف: ممکن است عضلاتی که توسط اعصاب تحت تاثیر قرار گرفته کنترل می شوند، تضعیف شوند. این اتفاق ممکن است باعث شود که بیمار احساس ضعف و ناتوانی در اندام خود داشته باشد، نتواند روی پنجه راه برود و یا حتی قادر به بالا آوردن پنجه پای خود نباشد وتلو تلو بخورد.

درد دیسک کمر معمولا کم کم شروع میشود و در حین نشستن و پاشدن، در شب ها، هنگام سرفه، عطسه و یا خندیدن و یا خم شدن و یا راه رفتن بیش از حد ،درد شدیدتر می شود.

عوامل خطر ساز

عواملی که خطر ابتلا به فتق دیسک بین مهره ای را افزایش می دهند عبارتند از:

اضافه وزن: اضافه وزن منجر به افزایش فشار وارد آمده به دیسک ها می شود.

شغل: افرادی که ساعت های طولانی در وضعیت ثابت نشسته قرار می گیرند مثل راننده ها یا کارمندان بانک و شرکت ها و افراد با مشاغل سخت بدنی بیشتر در معرض ابتلا به فتق دیسک بین مهره ای هستند. بلند کردن، کشیدن، هل دادن، خم وراست شدن و یا چرخیدن های مکرر نیز می تواند این خطر را افزایش دهد.

زمینه ارثی: برخی از افراد استعداد ابتلا به فتق دیسک کمر را از والدینشان به ارث می برند.در این افراد معمولا بصورت ژنتیکی قوس ستون فقرات کمری و گردنی کم است و دیسکها تمایل دارند به عقب فتق پیدا کنند.

سیگار: اعتقاد بر این است که سیگار کشیدن اکسیژن رسانی به دیسک را کاهش می دهد و باعث می‌شود روند تخریب دیسک تسریع گردد. این تخریب باعث می‌شود که دیسک بیشتر در معرض بیرون زدگی قرار گیرد.

با تمام این اوصاف باید توجه داشت که فتق دیسک کمری ممکن است در هر سن، شغل، وزن و هر شرایطی ایجاد گردد.

تشخیص

در اغلب موارد برای تشخیص فتق دیسک کمر تنها معاینات بالینی و سوابق پزشکی برای تشخیص آن کفایت می کند. اما اگر فیزیوتراپیست یا پزشک برای تشخیص وضعیت موجود مشکوک باشد ممکن است آزمون های دیگری را نیز تجویز کند. این آزمون ها می توانند شامل موارد زیر باشند:

اشعه ایکس : اشعه ایکس فتق دیسک را نشان نمی دهد اما برای تشخیص سایر علل احتمالی درد مثل وجود تومور،عفونت، شکستگی و غیره ‏بکار می رود.‏

سی تی اسکن (اسکن توموگرافی کامپیوتری ‏CT‏ ‏): این روش شکل و اندازه کانال نخاعی، محتویات و ساختارهای اطراف آن را ‏نشان می دهد.‏

تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (‏MRI‏): ‏MRI‏ تصاویری از طناب نخاعی، ریشه های عصبی و ‏مناطق اطراف آن به دست می دهد و بهترین راه برای تشخیص آسیب های ستون فقرات است.  با استفاده از MRI میتوان محل و میزان دقیق فتق دیسک ها و اینکه چقدر به بافت های اطراف مخصوصا ریشه های عصبی فشار وارد میکنند تشخیص داد.

نخاع‌ نگاری یا میلوگرام ‏(Myleogram)‏: این روش عبارت است از عکسبرداری با اشعه ایکس از کانال نخاعی پس از ‏تزریق یک ماده حاجب به داخل فضاهای مایع مغزی نخاعی مجاور. از طریق این روش می توان امکان وجود فشار بر روی ‏طناب یا اعصاب نخاعی را که در نتیجه فتق دیسک، اسپور یا زائده استخوانی، تومور ، و غیره رخ داده اند را مشاهده نمود.  البته امروزه از این روش به ندرت استفاده میشود.

الکترومایوگرافی و مطالعات هدایت عصبی (‏EMG / NCS‏) : این تست ها که به نام نوار عصب و عضله هم شناخته می شود جریان الکتریکی را در امتداد ریشه ‏های عصبی، اعصاب محیطی و بافت های عضلانی اندازه گیری می کنند. بر اساس این روش، وجود آسیب عصبی در ‏حال پیشرفت، امکان بهبودی اعصاب از آسیب های گذشته و وجود محل دیگری که تحت فشار عصبی قرا گرفته باشد ‏قابل تشخیص است. در واقع با استفاده از این روش میتوان یافته های دیگر که از طریق معاینه و MRI بدست آمده است را تایید یا رد کرد.‏

درمان

درمان غیر جراحی
درمان اولیه برای فتق دیسک معمولا درمان غیر جراحی است. تمرکز این روشهای درمانی بر تسکین درد است.
درمان غیر جراحی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

استراحت:افزایش استراحت و کاهش فعالیت برای کم کردن فشاری که به مهره ها وارد می شود نقش موثری در کاهش درد دارد. بیمار باید تا زمان بهبودی کامل از انجام فعالیت های سنگین خودداری کند. نشستن به مدت طولانی نیز در این بیماران خوب نبوده و باید کم شود.

بریس:استفاده از بریس یا کمر بندهای طبی با تجویز متخصص می تواند به کاهش درد و محدودیت حرکات کمر کمک کند. البته استفاده از بریس و کرست های کمری در دراز مدت توصیه نمی شود چون می تواند باعث ضعف عضلات و در نتیجه مزمن شدن کمردرد شود.

داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی(NSAIDs):داروهایی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن می تواند درد را کاهش دهد.

فیزیوتراپی: فیزیو تراپی معمولا نقش مهمی را در بهبود فتق دیسک کمر بازی می کند. روش های فیزیو تراپی نه تنها موجب تسکین سریع درد می شوند، بلکه با استفاده از درمانهای دستی و تمرینات مخصوص و آموزشهای لازم به بیمار در انجام حرکات روزمره میتوانن باعث جلوگیری از عود مجدد بیماری شوند. درمانهای فیزیوتراپی ممکن است شامل موارد زیر باشند:

  • گرما یا سرما درمانی:هر کدام از این روش های درمانی، مزایای خاص خود را دارند و فیزیوتراپیست شما ممکن است برای گرفتن بهترین نتایج، به صورت متناوب از هر کدام از این روش ها استفاده کند. گرما درمانی باعث افزایش جریان خون در بدن می شود. افزایش جریان خون به بهبود نواحی آسیب دیده با تامین اکسیژن و مواد غذایی اضافی کمک موثر می نماید. این جریان همچنین می تواند مواد زاید شیمیایی ناشی از اسپاسم عضلات را از محل خارج نماید.در مقابل سرما درمانی باعث کاهش جریان خون در بدن می شود. انجام این کار می تواند باعث کاهش التهاب، اسپاسم عضلات و درد شود.
  • ماساز عمیق بافت: ماساز عمیقبافتبرای آزاد سازی گرفتگی و اسپاسم عضلات به کار می رود. این روش درمان غیر فعال فیزیوتراپی نقش موثری در درمان دیسک کمر دارد.
  • اولتراسوند: تکنولوژی اولتراسوند امواج صوتی با فرکانس بالا را به ناحیه‌های خاصی از بدن منتقل می‌کند. امواج صوتی ارتعاش عمیقی را در بافت ایجاد می‌کند و این ارتعاش گرمای خفیفی را تولید می‌کند که جریان خون، اکسیژن‌رسانی و جریان مواد مغذی را در ناحیه درمان افزایش می‌دهد و به خارج شدن پسماندهای سلولی کمک می‌کند. این روش عموماً برای آرام شدن بیمار، کاهش التهاب و تسکین درد فتق دیسک موثر است.
  • تحریک الکتریکی عصب از روی پوست(TENS) : دستگاه تحریک الکتریکی عصب از روی پوست(الکتروتراپی) از الکتریسیته به منظور تحریک عضلات استفاده می کند. این روش درمانی اسپاسم عضله را کاهش می دهد. همچنین باعث آزاد سازی آندروفین به عنوان یک مسکن طبیعی درد در بدن می شود.
  • سوزن خشک (dry needling):استفاده از سوزن خشک از طریق آزاد سازی اندورفین‌ ها در سیستم عصبی مرکزی به همراه افزایش جریان خون و اکسیژن رسانی در منطقه تحت درمان موجب کاهش درد و التهاب می شود و نیز با از بین بردن نقاط ماشه ای در عضلات باعث از بین رفتن درد و اسپاسم عضلانی می گردد.
  • درمان دستی: درمان دستی ستون فقرات روشی است که در آن متخصص فیزیوتراپی با استفاده از تکنیک های دستی به مفصل ستون فقرات فشار وارد می‌کند و باعث قرار گرفتن صحیح مهره ها نسبت به هم و به زبان عامیانه جا افتادن مهره ها میشود و در نتیجه دردتسکین و عملکرد بهبود می یابد. این شیوه درمان را می‌توان با دست یا وسایل مخصوص انجام داد.
  • شاک ویو تراپی:امواج شاک ویو سبب افزایش جریان خون در قسمت های آسیب دیده، تحریک بازسازی سلول ها، عروق و تسریع بهبودی و تسکین درد می شود.شاک ویو تراپی به نسبت سایر روش های درمانی متداول اثرات درمانی بهتری داشته و نتایج درمانی آن ماندگارتر است.
  • لیزر درمانی:درمان فتق دیسک با لیزر پرتوان ، مدرنترین درمان دیسک در جهان است. در این روش منبع نور باعث نفوذ انرژی نور به عمق بافت شده و افزایش جریان خون و تحریک بافت های آسیب دیده را سبب می شود.بنابراین عملکرد سلول های بدن به حالت طبیعی باز می گردد. لیزردرمانی  برای درمان بدون جراحی دیسک کمر  چه مزمن و چه خفیف کاربرد موثری دارد.
  • ورزش و تمرینات اصلاحی: تمرین‌های کششی و تقویتی تحت نظر فیزیوتراپیست کمک زیادی به تسکین درد خواهد کرد. این ورزش ها به رهایی از درد ناشی از فتق دیسک کمک می کنن و به جلوگیری از عود مجدد بیماری کمک میکنند.لازم به ذکر است که بیمار باید ورزش را در مرحله کاهش درد شروع کند.ورزش در زمان درد باعث تشدید علائم دیسک کمر خواهدشد.در زیر تصاویر برخی از این تمرینات آورده شده است. از انجام تمرینات بدون مشورت با فیزیوتراپیست باید خودداری کرد. زیرا ممکن است تمرینی که برای یک بیمار مفید است برای بیمار دیگر آسیب زننده باشد. نوع تمرینات و زمان و تعداد آنها را فیزیوتراپیست با توجه به شرایط بیمار تعیین میکند.

 

تزریق استروئید : تزریق استروئید در فضای اپیدورال (ESIs) درمانی پرطرفدار برای انواع کمردرد و فتق دیسک است و زمانی تجویز می شود که درمان فیزیوتراپی برای بیمار کاملا موفقیت آمیز نبوده باشد. هدف از این تزریق کاهش درد است و گاهی اوقات تزریق به تنهایی ناراحتی بیمار را تسکین می‌دهد. البته تزریق استروئید معمولاً بخشی از برنامه جامع توانبخشی است.

تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP): دیسک کمر و درمان آن با پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) درمانی ایمن، موثر و کاملاً طبیعی برای التیام مفاصل آسیب دیده است. در ابتدا مقدار کمی از خون بیمار گرفته می‌شود و در سانتریفیوژ چرخانده می‌شود تا پلاکت‌ها تغلیظ شود، سپس پلاکت در ناحیه آسیب دیده تزریق می‌شود. مطالعات گسترده وپژوهش‌های پزشکی نشان‌دهنده مزایای شاخص PRP برای بیمارانی است که از درد فتق دیسک رنج می‌برند.

اوزون تراپی:پزشکان از اوزون برای درمان بیماری‌های مختلف استفاده می‌کنند. گاهی اوقات جراحی واقعاً دلیل اصلی فتق دیسک کمر را رفع نمی‌کند و در واقع به اصلاح زیست مکانیک ستون فقرات می‌پردازد. اوزون یا روش( Discosan) رویکرد جدیدی برای درمان دیسک کمر است که هم جنبه زیستی و هم جنبه زیست پزشکی پاتولوژی را برطرف می‌کند.در این روش مخلوطی از اوزون و اکسیژن اطراف ناحیه دیسک تزریق می‌شود. در ابتدای دوره درمان باید هر هفته دو جلسه اوزون تراپی به مدت یک تا دو ماه انجام شود. اوزون تراپی عوارض خاصی ندارد و بیمار پس از انجام آن به استراحت نیازی ندارد اما در میزان تاثیر آن در بهبودی بیمار تردید وجود دارد.

درمان جراحی

در صورتی که آسیب دیسک کمر بحدی شدید باشد که با سایر درمان ها قابل کنترل و بهبودی نباشد جراحی به عنوان آخرین راه انجام می گیرد. روش جراحی بسته به شرایط بیمار انتخاب می شود.در صورت تایید عمل ‏جراحی توسط پزشک، سن بیمار، سلامت کلی و مسائل دیگر مورد توجه قرار می گیرند.

مزایای عمل جراحی همیشه باید به دقت در برابر خطرات آن مورد بررسی قرار گیرد. اگر چه درصد زیادی از بیماران مبتلا به ‏فتق دیسک خبر از تسکین قابل توجه درد پس از عمل جراحی می دهند، اما هیچ تضمینی وجود ندارد که این عمل به همه ‏ی افراد کمک کند.‏ بیمار ممکن است تحت شرایط زیر واجد شرایط عمل جراحی ستون فقرات باشد:

  • درد ساق پا و کمر فعالیت عادی بیمار را محدود کرده یا باعث اختلال در کیفیت زندگی وی گردد و با درمانهای غیر جراحی قابل کنترل نباشد
  • بیمار نقض عصبی پیشرونده ای را تجربه کند، مانند ضعف پا یا بی حسی
  • فقدان عملکرد طبیعی روده و مثانه
  • مشکل در ایستادن و یا راه رفتن
  • بی اثر بودن درمان داروئی و فیزیکی
  • بیمار وضعیت سلامت خوب و معقولی داشته باشد

انواع مختلفی از جراحی کمر و گردن وجود دارد که می‌توان بر اساس بیمار نسبت به انجام آنها اقدام کرد. این عمل‌ها عبارتند از:

  • دیسکتومی : برداشتن دیسک از طریق جراحی یا خارج کردن نسبی دیسک بین مهره ای.
  • لامینکتومی : برداشتن قوس استخوانی و یا لامینای یک مهره از طریق جراحی برای باز کردن فضای اطراف عصبی که تحت فشار است
  • لامینوتومی : ایجاد برش نازکی بر لامینا بمنظور کاهش فشار بر اعصاب نخاعی
  • فیوژن ستون فقرات : روشی که طی آن استخوان بر روی ستون فقرات پیوند زده می شود و اتصال سفت و محکمی بین ‏دو یا چند مهره ایجاد می شود. در این روش ابزارهایی مانند پیچ ‏‎‎و میله برای حفظ بیشتر این فیوژن یا هم جوشی مورد ‏استفاده قرار می گیرد.‏

توانبخشی

بهبودی از عمل جراحی دیسک کمر فرایندی است که به تحمل زیادی نیاز دارد. مدت زمان این دوره به چندین عامل بستگی دارد که عبارتند از: شدت مشکلی که برای رفع آن عمل جراحی انجام شده، سن بیمار و کیفیت مراقبت و دیگر عوامل. مهار درد اولین گام مهمی است که به بیمار اجازه می دهد تا توان خود را دوباره به دست آورد چرا که اگر بیمار درد زیادی داشته باشد بسیار دشوار است که بتوان برنامه توانبخشی را تکمیل کرد. برخی بیماران ممکن است به تشخیص پزشک جراح بعد از جراحی به متخصص فیزیوتراپی ارجاع داده شوند.فیزیوتراپیست با در نظر گرفتن نوع جراحی خاص انجام شده، نوع بدن و شرایط و عارضه های بافتی برنامه تمرینی ویژه ای را برای فرد تدوین میکند. تمرینات بدنی شاید مهم ترین بخش فرایند بهبودی باشد. نوع تمرینات پیشنهادی، تمریناتی هستند که هدف آنها تقویت ساختارهای اطراف ناحیه ای است که بر روی آن عمل جراحی صورت گرفته است. بیماران معمولاً سلامتی کامل خود را ظرف 2 تا 6 هفته به دست می آورند. برای کاهش خطر ابتلا به فتق تکراری، ممکن است بیمار از خم شدن، بلند شدن و چرخاندن تنه چند هفته اول بعد از عمل منع شود. هنگام ‏بازگشت تدریجی به فعالیت های عادی زندگی، انتظار رنج و احساس درد وجود دارد، اما درد یک سیگنال هشدار دهنده ‏محسوب می شود و به این معناست که باید سرعت و شدت فعالیت خود را کاهش دهید.‏

پیشگیری

برای پیشگیری از فتق دیسک بین مهره ها موارد زیر را انجام دهید:

ورزش کنید: تقویت عضلات به ثبات و حمایت از ستون فقرات کمک می کند.

در وضعیت های صحیح بدنی قرار بگیرید : (برای نشستن، ایستادن و دراز کشیدن) وضعیت های صحیح فشار را بر روی ستون فقرات کم می کنند. حتما به یاد داشته باشید که حالت نشستن خود را تصحیح کنید و در هنگام بلند کردن اجسام از ران ها و پاهای خود کمک بگیرید نه کمرتان.

حفظ تناسب وزن: اضافه وزن باعث افزایش فشار بر ستون فقرات و افزایش احتمال ابتلا به فتق دیسک کمر می شود.