میدان هروی، خ وفامنش، خ آزادی، پ ۴۶، ط ۵، واحد ۹


  تماس : ۲۲۹۸۱۲۲۴- ۲۲۹۶۷۵۵۵ - ۰۹۹۰۲۵۰۰۸۲۸

تنگی نخاع کمری (Lumbar Spinal Stenosis)

تنگی کانال نخاعی یکی از شایع ترین علل کمردرد و پا درد است که بیشتر در افراد میانسال و مسن بروز پیدا می کند. عوارض طبیعی فرسایش بدن و پیری می تواند منجر به تنگ شدن کانال نخاعی شود. تغییرات تخریبی ستون فقرات در 95 درصد افراد بالای 50 سال دیده می شود. تنگی کانال نخاعی اغلب در بزرگسالان بالای 60 سال رخ می دهد.در مرد و زن شیوع یکسانی دارد ولی معمولاً در خانم ها با علائم بیشتری بروز کرده و بیشتر نیاز به درمان پیدا میکند.در بعضی افراد کانال نخاعی بصورت مادرزادی تنگ است. این وضعیت در مردان بیشتر دیده میشود و علائم آن معمولاً در سنین 50-30 سالگی بروز میکند.

آناتومی

شناختن ستون فقرات و نحوه عملکرد آن می تواند به شما در درک برخی از مشکلات ناشی از پیری یا آسیب کمک کند.ستون فقرات اصلی ترین نقطه اتکا بدن است و قامت فرد بر روی آن استوار است. به کمک ستون فقرات میتوانید خم و راست شوید و بدن خود را به طرفین بچرخانید.تمامی اجزای ستون فقرات و مهره‌ها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که از طناب نخاعی محافظت کنند.

ستون فقرات از سه بخش تشکیل شده است. هنگام مشاهده از کنار می بینید این بخش ها سه منحنی طبیعی را تشکیل می دهند. منحنی C شکلکه ستون فقرات گردن را تشکیل می دهد. ستون فقرات کمری لوردوز نامیده می شود. منحنی “معکوس C شکل” ستون فقرات قفسه سینه یا کیفوز نامیده می شود.

وجود این انحناهابه ستون فقرات کمک می‌کند که وزن سر و بالاتنه را به خوبی تحمل کند و تعادل بدن در حالت ایستاده و نشسته را به خوبی حفظ کند. اگر هر یک از منحنی ها بیش از حد بزرگ یا کوچک باشد، موجب عدم تعادل در ستون فقرات و مشکلات دیگر می‌شودو موقعیت ما به نظر غیر طبیعی می رسد.

انحنای غیر طبیعی ستون فقرات نیز به عنوان ناهنجاری ستون فقرات گفته می شود

  • داشتن قوس بیش از حد در ناحیه کمر که گودی کمربیش از حد یا لوردوز نام دارد.
  • خمیدگی بیش از حد در ناحیه مهره های میانی (سینه ای) که قوز پشت یا کیفوز نام دارد
  • داشتن خمیدگی غیر طبیعی به سمت طرفین ( چپ و راست) که انحراف ستون فقرات یا اسکولیوز نام دارد.

اجزا ستون فقرات

مهره ها

ستون فقرات از استخوان های کوچکی به نام مهره تشکیل شده است که در بر روی یکدیگر قرار میگیرند و منحنی های طبیعی پشت را ایجاد می کنند. با پشت سرهم قرار گرفتن این حلقه های توخالی مهره ایی که روی یکدیگر قرار گرفته اند یک کانال استخوانی درست میشود که به آن کانال مهره ای Spinal canal میگویند. به این کانال کانال نخاعی هم میگویند.

ستون فقرات گردنی متشکل از 7 مهره است. مهره‌های گردنی باریک‌ترین و ظریف‌ترین مهره‌ها در ستون فقرات هستند و موجب انعطاف‌پذیری زیادی در ناحیه گردن می‌شوند.

ستون فقرات قفسه سینه متشکل از 12 مهره می‌باشد. مهره‌های قفسه سینه بزرگ‌تر و قوی‌تر از مهره‌های گردن هستند اما به‌نسبت مهره های گردن انعطاف کمتری دارند.

ستون فقرات کمری شامل 5 مهره در ناحیه تحتانی پشت است. مهره‌های کمری بزرگ‌تر و قوی‌تر از مهره‌های قفسه سینه هستند زیرا بیشتر وزن بدن را تحمل می کنند.

طناب نخاعی و اعصاب

نخاع ساختمانی عصبی است که از جمجمه به پشت کمرکشیده شده است و تا حدود مهره اول کمری ادامه دارد.طناب نخاعی در حقیقت به‌عنوان بزرگراه اطلاعاتی مهم بدن عمل کرده و پیام‌های بین مغز و بدن را تبادل می‌کند. مغز پیام‌های حرکت را از طریق طناب نخاعی به اندام‌های حرکتی و بدن ارسال و امکان حرکت را فراهم می‌کند. اندام‌های حرکتی نیز پیام‌های حسی را از طریق طناب نخاعی به مغز ارسال می‌کنند. از هر مهره از نخاع چند رشته عصبی خارج میشود که به آن ریشه عصبی یا روت Root میگویند. این ریشه های عصبی هم حاوی اعصاب حسی و هم حرکتی هستند. به خاطر ظاهری که این انشعاب عصبی در انتهای طناب نخاعی دارد، به آن ریشه‌های عصبی دم‌اسبی (cauda equina) گفته می‌شود. ریشه های عصبی از فضاهایی که ما بین مهره هاست خارج شده و به اندام ها میروند. به این فضاهای بین مهره ها فورامن میگویند.

عضلات و رباط ها

پایداری ستون مهره عمدتا به وسیله رباط ها و عضلات اطراف آن تامین میشود.بسیاری از عضلاتی که تنه‌ و حتی دستها و پاها را حرکت می‌دهند نیز به ستون فقرات متصل هستند. عضلاتی که مستقیما ستون فقرات را دربر گرفته‌اند، نقش بسیار مهمی در حفظ حالت صحیح بدن (کمر و گردن) و تحمل کردن وزن بدن توسط ستون فقرات در حین انجام فعالیت‌های روزانه، کار و ورزش دارند.رباط ها بافت های همبند بسیار محکمی هستند که مهره ها را در کنار هم نگه می دارند، موجب ثبات ستون فقرات می شوند و از دیسک ها محافظت می کنند.

دیسک بین مهره ای

دیسک بین مهره ای Inter vertebral disc همانطور که از اسمش پیدا است به شکل یک دیسک یا یک استوانه کم ارتفاع است که بین مهره ها قرار میگیرد. ارتفاع دیسک های بین مهره های بالایی کم بوده و هر چه به قسمت های پایین تر ستون فقرات میرویم ارتفاع و کلفتی دیسک بیشتر میشود. ارتفاع دیسک بطور متوسط یک سانتیمتر است.دیسک بین مهره ای مثل لاستیک قابلیت ارتجاع و تغییر شکل دارد. آنها در واقع ضربه گیر ستون مهره هستند . دیسک های بین مهره ای از دو جزء ساخته می شوند: یک قسمت محیطی و یک قسمت مرکزی

قسمت محیطی: که به آن آنولوس فیبروزوسAnulusfibrosusمیگویند به شکل یک حلقه کلفت و محکم ولی قابل انعطاف مثل لاستیک است.

قسمت مرکزی: در داخل قسمت محیطی قرار داشته و نرم و ژله ای است. به این قسمت مرکزی نوکلئوس پولپوزوس Nucleus pulposus میگویند و خاصیت اصلی دیسک یعنی خاصیت جذب کننده شوک و ضربه بخاطر همین قسمت است.

در مجموع دیسک‌های بین مهره‌ای همانند کمک فنر عمل می‌کنند. آن‌ها مانند لاستیک قابلیت ارتجاعی داشته و ضربه‌گیر ستون مهره‌ها هستند. هسته دیسک در واقع بخش ژله مانند و نیمه جامد دیسک‌های بین مهره‌ای است. هسته دیسک مانند بلبرینگ عمل کرده و هنگام حرکت  اجازه می‌دهد مهره‌های بدن روی ژل‌های غیرمتراکم بغلطتند. هسته دیسک بیشتر از مایعات تشکیل شده‌است. مایعات موجود در هسته دیسک در طول شب و هنگام استراحت جذب شده و در طول روز و با شروع فعالیت دوباره به حالت اولیه باز می‌گردد.

مفاصل بین مهره ای

به مفاصل بین مهره های ستون فقرات فاست Facet joint میگویند. این مفاصل در واقع قسمت هایی از زوائد مهره ها هستند که به یکدیگر نزدیک شده و بین آنها غضروف قرار گرفته و به شکل یک مفصل درآمده اند. در موقع حرکت ستون مهره، این مفاصل هم حرکت میکنند. حرکت این فاست ها و قابلیت ارتجاعی دیسک بین مهره ای است که موجب میشود مهره ها بتوانند نسبت به یکدیگر حرکت کنند. مفاصل بین مهره ای یا فاست ها کپسول مفصلی دارند که حاوی مایع مفصلی است. این مفاصل با بالا رفتن سن دچار ساییدگی میشوند و میتوانند یکی از علل بروز کمر درد باشند.

شرح

تنگی کانال نخاعی کمر زمانی بوجود می آید که کانال نخاع و فورامن عصبی (گذرگاه های عصبی) در کمر تنگ می شوند و بر طناب نخاعی و ریشه عصب ها فشار وارد می کنند و باعث بروز نارحتی و درد باسن، پاها ،کمر و دیگر نواحی بدن می شود.

علل

دلایل گوناگونی را می‌توان برای تنگی کانال نخاعبرشمرد.شایع ترین علت تنگی ستون فقرات کمری بیماری آرتریت دژنراتیو و بیماری دژنراتیو دیسک (اسپوندیولیزیس)است. آرتریت اشاره به تخریب هر گونه مفصل در بدن دارد. در ستون فقرات، آرتریت می تواند به تخریب دیسک و از دست دادن آب دیسک بین مهره ای منجر شود.بیماری آرتریت، همانند مفاصل دیگر بدن، معمولا در ستون فقرات به عنوان بخشی از فرآیند پیری و در نتیجه پوکی استخوان ایجاد می شود. این کار منجر به از بین رفتن غضروف بین استخوان های مفاصل، شکل گیری زائده استخوانی، کاهش ارتفاع دیسک های بین مهره های کمر و ضخیم شدن بیش از حد رباط ها می شود. تخریب بیشتر دیسک های کمری ممکن است موجب لغزیدن یک مهره بر روی مهره دیگر شود که به این فرآیند لغزش مهره گفته می شود. این فرآیندها باعث کاهش فضای طبیعی موجود برای عصب ها در کانال نخاعی می شود و منجر به فشار مستقیم بر بافت های عصب می گردد و علائم تنگی کانال نخاع کمری را بوجود می آورد. این بیماری همچنین با بیماری های دیگری که باعث کاهش فضای کانال نخاعی یا سوراخ های بین مهره ای می گردند، مانند عفونت و تومور به وجود می آید.

علائم

مهمترین علائم عبارتند از

  •  کمردرد: که ممکن است باشد و ممکن است وجود نداشته باشد.
  • درد سوزشی در باسن و اندام های تحتانی: این احساس درد و سوزش بر اثر همان فشاری است که روی ریشه های عصبی وارد میشود. وقتی اعصابی که در حال خروج از نخاع و رفتن به اندام تحتانی هستند فشرده میشوند درد در محلی احساس میشود که آن اعصاب باید در نهایت به آنجا بروند. بطور مثال اگر عصبی که باید به پشت ساق رفته و حس آنجا را تامین کند تحت فشار قرار گیرد درد در پشت ساق احساس میشود.
  • احساس بیحسی یا گزگز و سوزن سوزن شدن در باسن و ران و ساق پا: این مشکل هم بر اثر فشار به اعصاب ایجاد میشود.
  • ضعیف شدن عضلات ران و ساق: وقتی فشار به عصب بیشتر میشود کارکرد حرکتی عصب هم مختل میشود. عضلاتی که آن عصب به آنها میرسد ضعیف میشوند و فرد احساس ضعف و سنگینی در هر دو اندام تحتانی میکند. ممکن است بیمار کلاً توانایی بالا آوردن مچ پایش را از دست بدهد و موقع راه رفتن پایش را روی زمین بکشد.
  • درد در نشستن و خم شدن به جلو کمتر میشود:در خم شدن به جلو و نشستن فضای بین مهره ای یعنی همان دهانه ای که ذکر کردیم باز تر شده و فشار روی عصب کمتر میشود پس علائم بیمار در این حالات کاهش پیدا میکند.

تشخیص

پس از صحبت در مورد علائم و سابقه پزشکی، پزشک کمر شما را معاینه می کند. این کار با بررسی کمر و فشار وارد کردن روی نواحی مختلف به منظور تشخیص درد است. پزشک ممکن است برای بررسی محدودیت ها یا درد از شما بخواهد که به سمت جلو، عقب و پهلو خم شوید.

آزمایشات تصویر برداری

آزمایشات دیگری که برای تشخیص تنگی کانال نخاعی کمر مورد استفاده قرار می گیرند از قرار زیر هستند:

  • عکسبرداری با اشعه ایکس:اگر چه عکس های گرفته شده با اشعه ایکس تنها استخوان ها را نشان می دهد، به تشخیص تنگی ستون فقرات کمری کمک می کنند. عکس های اشعه ایکس تغییرات ناشی از افزایش سن مثل کاهش ارتفاع دیسک یا تشخیص استخوان اضافه را نمایش می دهد. عکس های اشعه ایکسی که در حین خم شدن شما به سمت جلو و عقب گرفته می شود بی ثباتی مفاصل شما را نشان می دهند. این عکس ها همچنین جابجایی مهره ها را نشان می دهند. به این وضعیت لغزش مهره گفته می شود.
  • ام آر ای:در این روش تصویر برداری تصاویر بهتری از بافت های نرم مثل عضلات، دیسک، عصب و نخاع بدست می آید.
  • آزمایشات دیگر:در روش تصویر برداری سی تی اسکن تصاویر متقاطع از ستون فقرات شما گرفته می شود. سی تی اسکن با تشکیل تصاویر سه بعدی تشخیص اختلالات و تغییرات استخوانها را آسانتر میکند.

درمان
درمان غیر جراحی

گزینه های درمان غیر جراحی بر بهبود عملکرد و کاهش درد تمرکز می کنند. اگر چه روش های غیر جراحی تنگی کانال نخاعی را بهبود نمی بخشد، بسیاری از گزارشات نشان می دهند که این درمان ها به کاهش علائم کمک می کند.

فیزیوتراپی:  فیزیوتراپی روشی درمانی است که معمولا ترکیبی از تمرینات ورزشی و درمان با کمک تجهیزات پیشرفته می باشد. روشهای درمانی فیزیوتراپی ممکن است شامل موارد زیر شود.

  • الکتروتراپی: امواج الکتریکی تحت عنوان تنس یا آی اف با اثر بر روی اعصاب و عضلات به کاهش درد و گرفتگی عضلات و افزایش گردش خون کمک می کند. استفاده از امواج تنس به عنوان بخشی از برنامه درمانی جامعی که برای تسکین درد و علائم تنگی کانال نخاعی طراحی شده است، انجام می‌گیرد. زیرا تأثیر این روش به تنهايي در تسکین درد کمر فقط به صورت کوتاه و موقتی می‌باشد.
  • اولتراسوند:این روش شامل گذراندن امواج صوتی فرکانس بالا از بافت‌ها می‌شود. با این کار مولکول‌ها مرتعش شده و متناسب با شرایط بیمار از گرمای پیوسته یا گرمای پالسی استفاده می‌شود. به این ترتیب درد ناشی از این عارضه تسکین پیدا می‌کند.
  • گرمادرمانی یا کمپرس یخ: با این روش، عصبهای منطقه آسیب دیده مورد هدف قرار می گیرد و افزایش توانایی فرد برای روشهای دیگر مهیا می شود.
  • مگنت‌تراپی: روش مگنت تراپی در سطح گسترده‌ای در سراسر جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد و کارآیی آن در درمان کمر دردهای ناشی از تنگی کانال نخاعی در مطالعات متعددی به اثبات رسیده است. اساس درمان در مگنت تراپی استفاده از امواج مغناتیس و بهره برداری از اثرات مثبت این امواج در درمان بیماریها است.
  • کشش ستون مهره کمری : تاثیر آن در افراد مختلف متفاوت است و همه به آن عقیده ندارند. کشش نتایج بسیار محدودی دارد. شواهد علمی در مورد اثربخشی آن وجود ندارد.
  • لیزردرمانی: استفاده از لیزر درمانی را می توان یکی از جدیدترین متدهای رفع مشکل تنگی کانال نخاعی دانست که در آن، با استفاده از لیزر، به بهبود بافتهای بدن و تحریک عصبهای درگیر در منطقه آسیب دیده می پردازند. اگر تنگی کانال بدلیل ضخیم شدگی رباط محافظت کننده نخاع و یا رشد غیر طبیعی استخوان های اطراف نخاع باشد لیزر موثر نیست، اما اگر دلیل تنگی بیشتر بیرون زدگی دیسک ها باشد لیزر میتواند موثر باشد.
  • تمرین درمانی: نرمش ها، حرکات کششی و ورزش هایی توسط فیزیوتراپیست تجویز می شود که منجر به افزایش قدرت انعطاف ستون مهره، ثابت سازی ستون فقرات، افزایش استحکام و داوم ستون فقرات، افزایش قدرت عضلات شکم و عضلات اطراف ستون مهره و تقویت عضلات پشت، ساق پا و شکم می شوند.همچنین وضعیت مناسب بدن و تکنیک‌های بلند کردن اجسام و راه رفتن و حرکات اصلاحی به فرد آموزش داده می شود. تصاویر بعضی از حرکات ورزشی مفید برای بهبود عوارض تنگی کانال نخاعی در زیر آمده است.

 

داروهای ضدالتهابی از آنجا که درد تنگی کانال نخاعی ناشی از فشار بر روی عصب ستون فقرات است، کاهش التهاب (تورم) در اطراف عصب می تواند درد را کاهش دهد. داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs) در ابتدا باعث تسکین درد میشوند ولی هنگامی که در طول دوره 5-10 روزه استفاده می شوند، اثرات ضدالتهابی خود را نشان می دهند.

تزریق استروئید:  این عمل با حداقل تهاجم با هدف کاهش تورم و التهاب عصب‌های ستون فقرات شامل تزریق کورتیکواستروئید و عامل بی‌حس کننده و ضد درد درون فضای اپیدورال ستون فقرات می‌شود. درد حدود 50% بیماران مبتلا به تنگی کانال نخاعی پس از تزریق تسکین می‌یابد، اگرچه این اثر معمولاً موقتی است. این تزریق‌ها را، در صورت نتیجه‌بخش بودن، می‌توان تا سه بار در سال تکرار کرد.

طب سوزنی : طب سوزنی برای تسکین کمر درد در موارد خفیف تا متوسط تنگی کانال نخاع گردن و کمر موثر است. اگر چه این روش بسیار ایمن است، موفقیت بلند مدت این روش درمانی به صورت علمی مورد تایید قرار نگرفته است.

جراحی

وقتی که درمان های غیر جراحی نتایج مثبتی در پی نداشته باشد و درد و علائم حسی زندگی روزمره بیماران را مختل کرده باشد گزینه جراحی مطرح می شود. دو نوع درمان جراحی برای این بیماران استفاده میشود.

  • لامینکتومیLaminectomy:  در این روش قسمتی از استخوان های طبیعی مهره، استخوان های اضافی تشکیل شده و لیگامان های کلفت شده خارج میشوند. این جراحی را دکمپرشن Decompression نیز میگویند چون موجب رفع فشار از روی اعصاب میشود.

لامینکتومی را می توان به عنوان جراحی باز انجام داد که در آن پزشک از یک برش بزرگ برای دسترسی به ستون فقرات استفاده می کند. این روش همچنین می تواند با استفاده از روش حداقل تهاجمی انجام شود، که در آن چندین برش کوچکتر انجام می شود.

  • جوش دادن با فیوژن مهره ها Spinal fusionدر کسانی انجام میشود که در آنها سائیدگی مفاصل بین مهره ای موجب ناپایداری مهره ها شده است. در این روش جراحی بعد از دکمپرشن و برداشتن فشار از روی اعصاب، مهره های مجاور به هم جوش داده میشوند. در این روش از پیوند استخوان و از وسایل فلزی مانند پیچ و میله ممکن است استفاده شود تا مهره ها زودتر و بهتر جوش بخورند.

توانبخشی

بیمار بعد از چند روز از بیمارستان مرخص میشود. بیمارانی كه برای آنها فقط عمل دكمپرشن انجام شده است معمولاً زودتر از بیمارستان مرخص میشوند. معمولا پزشك جراح برای بیمار كمربند طبی ( بریس یا كرست) تجویز میكند تا از آن در دوران بعد از جراحی استفاده شود. پزشك شما را تشویق میكند تا هرچه زودتر راه بروید. ممكن است در این دوران نیاز به فیزیوتراپی داشته باشید. فیزیوتراپیست به شما كمك میكند تا نرمش هایی را نجام دهید كه به كمك آنها قابلیت انعطاف ستون مهره را بیشتر كرده و قدرت عضلات اطراف ستون مهره و شكم خود را افزایش دهید. اغلب افراد بعد از چند روز تا چند هفته میتوانند به كار خود اگر پشت میز باشد برگردند ولی توانایی انجام فعالیت های روزمره نیاز به گذشت 3-2 ماه دارد.بیماران سالمند که نیاز به مراقبت و کمک بیشتری دارند ممکن است قبل از رفتن به خانه از بیمارستان به یک مرکز توانبخشی منتقل شوند.

عوارض جانبی

مانند هر جراحی دیگر احتمال خونریزی، عفونت، لخته شدن خون در ساق ها و مشكلات ناشی از بیهوشی وجود دارد. با این حال احتمال بروز این عوارض كم است. بیماران مسن تر، چاق تر، دیابتیك، آنها كه سیگار میكشند و بیمارانی كه سابقه بیماری های داخلی دارند بیشتر در معرض خطر عوارض جراحی هستند. بعد از جراحی ممكن است عوارض دیگری هم رخ دهد مثل :

  • پارگی پرده دور نخاع
  • جوش نخوردن مهره ها
  • جابجا شدن پیچ ها و میله ها
  • آسیب عصبی
  • نیاز به جراحی مجدد
  • كم نشدن درد
  • برگشت درد و دیگر علائم

نتایج جراحی

به طور کلی، نتایج عمل جراحی لامینکتومی با یا بدون فیوژن ستون فقرات در اکثر بیماران بسیار عالی است. بیماران کاهش درد در اندامها را در مقایسه با درد کمر گزارش داده اند.جراحی بیشتر درد اندام تحتانی را كاهش میدهد تا درد كمر را و باید به یاد داشت كه در این بیماران عمل جراحی ممكن است نتواند درد را بطور كامل از بین ببرد. همچنین ممكن است مشكلات ناشی از فشار به اعصاب در بیمار با عمل جراحی بهبود نیابد.اکثر بیماران قادرند پس از یک دوره توانبخشی پس از جراحی یک زندگی معمولی را از سر بگیرند.